ಆರು ಮುಖಗಳ ಬಾಲಸ್ಕಂದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ತಾಯಿ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ. ತಾರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯೋಣ.
ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಐದನೆಯವಳು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಐದನೆಯ ದಿನ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದ ಎಂದರೆ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ; ಆ ಸ್ಕಂದನ ತಾಯಿಯಾದ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯೇ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ. ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಅಕ್ಷರಶಃ "ತಾಯಿ"ಯಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕ
ಸಿಂಹಾಸನಗತಾ ನಿತ್ಯಂ ಪದ್ಮಾಶ್ರಿತಕರದ್ವಯಾ । ಶುಭದಾಸ್ತು ಸದಾ ದೇವೀ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥
ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸದಾ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾಗಿರುವ, ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿನಿ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಿ ನಮಗೆ ಸದಾ ಶುಭವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ – ಇದು ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ.
ಪದಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಆಕೆಯ ಚಿತ್ರ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. "ಪದ್ಮಾಶ್ರಿತಕರದ್ವಯಾ" ಎಂದರೆ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವಳು. "ಶುಭದಾ" ಎಂದರೆ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುವವಳು. "ಯಶಸ್ವಿನೀ" ಎಂದರೆ ಕೀರ್ತಿವಂತೆ. "ಸಿಂಹಾಸನಗತಾ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಿಂಹವನ್ನೇ ಆಸನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡವಳು ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ – ಆಕೆಯ ವಾಹನ ಸಿಂಹವೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಓದು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಥೆಯನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ
ನವದುರ್ಗೆಯರ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳ ಪರಿಚಯದ ವೀಡಿಯೊ, ಕನ್ನಡ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ.
ಶ್ರೀ ನವದುರ್ಗಾ ವೈಭವ – ಒಂಬತ್ತು ದೇವಿಯರ ಪರಿಚಯ
ಸ್ಕಂದ ಯಾರು? ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು?
ಸ್ಕಂದನನ್ನು ನಾವು ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ – ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಷಡಾನನ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಂತೂ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಆತ ಮನೆಮನೆಯ ದೇವರು. ಆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ತಾಯಿಯನ್ನೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ಐದನೆಯ ದಿನ ನಾವು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ.
ನವದುರ್ಗೆಯರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸರಣಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳಾಗಿ ಶೈಲಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ದೇವಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಳು. ಅದೇ ದೇವಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಆಕೆ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ – ಸ್ಕಂದನ ಮಾತೆ.
ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಜನನ ಮತ್ತು ತಾರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರ
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಕಥೆ ಎಂದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಮಗನ ಜನನದ ಕಥೆಯೇ.
ತಾರಕಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಒಂದು ವರ ದೊರಕಿತ್ತು: ಶಿವನ ಮಗನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನಿಗೆ ಮರಣ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಮಗನೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತನಗೆ ಸಾವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಸುರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದ. ದಾರಿ ಒಂದೇ ಇತ್ತು – ಶಿವನಿಗೆ ಮಗ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ನಡೆಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.
ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ತಪಶ್ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಖರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿದೇವನೇ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದು ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಗಂಗಾದೇವಿ ಆ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಶರವಣ ವನದ ಜೊಂಡಿನ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಶು ಜನಿಸಿತು. ಶರವಣದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಆತನಿಗೆ ಶರವಣಭವ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.
ಆ ಮಗುವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡವರು ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಆರು ಕನ್ಯೆಯರು. ಅವರು ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಪೋಷಿಸಿದರು. ಕೃತ್ತಿಕೆಯರು ಸಾಕಿದ ಮಗು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು; ಆರು ತಾಯಂದಿರ ಹಾಲುಂಡ ಮಗುವಿಗೆ ಆರು ಮುಖಗಳಾದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಷಡಾನನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಬಾಲಕನೇ ಸ್ಕಂದ.
ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ತಿರುವು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಎಲ್ಲೋ ಜೊಂಡಿನ ವನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೇರೆಯವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಗುವನ್ನು ಪಾರ್ವತೀದೇವಿ ಬಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಎದೆಗಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಾಕಿದಳು. ಆ ಮಮತೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಸ್ಕಂದನು ದೇವಸೇನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ದೇವತೆಗಳ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದವಳು ಪಾರ್ವತಿ. ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಮಗನಾದರೂ, ಆ ಗೆಲುವಿನ ಹಿಂದಿದ್ದದ್ದು ತಾಯಿಯ ಆರೈಕೆ. ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ನೆನೆಯುವುದು ಇದನ್ನೇ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ರೂಪ
ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಿ ಬಿಳಿಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಾಳೆ. ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು:
ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆರು ಮುಖಗಳ ಬಾಲಸ್ಕಂದ
ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು
ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಭಯಮುದ್ರೆ
ಆಕೆ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದರಿಂದ ಪದ್ಮಾಸನಾ ದೇವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ರೂಪವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಗುರುತಿಸಬಹುದು – ಅದೇ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ. ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಗು, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಭಯ: ತನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಆ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಆಕೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದುಂಟು.
ಐದನೆಯ ದಿನ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಪೂಜೆ
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಹುದು:
ದೇವರ ಮುಂದೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳಿ.
ಬಿಳಿಯ ಹೂವುಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ನೈದಿಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ರೂಢಿ.
ಹಾಲಿನ ಪಾಯಸವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ.
"ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಸ್ಕಂದಮಾತ್ರೇ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ದಂಪತಿಗಳು ಸಂತಾನಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಮಗುವನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಇಂಥ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವುದು ಸಹಜವೇ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಯಾವ ದಿನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ?
ನವರಾತ್ರಿಯ ಐದನೆಯ ದಿನ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ನಂತರ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ಮೊದಲು ಬರುತ್ತಾಳೆ.
ಆಕೆಗೆ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಏಕೆ ಬಂತು?
ಸ್ಕಂದ ಎಂದರೆ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅಥವಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಶರವಣ ವನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಕೃತ್ತಿಕೆಯರಿಂದ ಪೋಷಿತನಾದ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಪಾರ್ವತೀದೇವಿ ತನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಾಕಿದಳು. ಸ್ಕಂದನ ತಾಯಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಮಂತ್ರ ಯಾವುದು?
"ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಸ್ಕಂದಮಾತ್ರೇ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ "ಸಿಂಹಾಸನಗತಾ ನಿತ್ಯಂ…" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಗು ಯಾರು?
ಅದು ಆರು ಮುಖಗಳ ಬಾಲಸ್ಕಂದ, ಅಂದರೆ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಬಾಲಕ ಬೆಳೆದು ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಗೆ ಯಾವ ಹೂವು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಬಿಳಿಯ ಹೂವುಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ನೈದಿಲೆ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಿಯ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಲಿನ ಪಾಯಸ ಮಾಡುವುದು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಏನು ಫಲ?
ಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯೆ, ವಿವೇಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಭಾಗ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ.