ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಕಥೆ – ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನದ ದೇವಿ

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವಳು; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ, ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲೆಯಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆಯ ಒಂದು ಮಂದಹಾಸದಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದು ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಎಂಟು ಕೈಗಳ, ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯಾದ ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕ

ಸುರಾಸಂಪೂರ್ಣಕಲಶಂ ರುಧಿರಾಪ್ಲುತಮೇವ ಚ । ದಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭ್ಯಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಶುಭದಾಸ್ತು ಮೇ ॥

ತನ್ನ ಕರಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಲಶಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ನನಗೆ ಸಕಲ ಶುಭಗಳನ್ನೂ ಕರುಣಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.

ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಮಾತು "ಶುಭದಾಸ್ತು ಮೇ" — ನನಗೆ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುವವಳಾಗಲಿ. ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಭಕ್ತ ಕೇಳುವುದು ಇಷ್ಟೇ: ನನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಶುಭವಾಗಲಿ.

"ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ:

• ಕು — ಸಣ್ಣ
• ಊಷ್ಮ — ಶಾಖ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ
• ಅಂಡ — ಮೊಟ್ಟೆ

ಮೂರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪುಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ. ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಬಿಸಿಯಾದ ಅಂಡದಂತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತವಳು ಎಂಬ ಭಾವ ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ "ಕೂಷ್ಮಾಂಡ" ಎಂದರೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ದಿನ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂತು ಎಂದು ಹೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ.

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಕಥೆ

ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಗುಳ್ನಗೆ

ನವದುರ್ಗೆಯರ ಉಳಿದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಿದ್ದಾರೆ, ಯುದ್ಧಗಳಿವೆ. ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಗು.

ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲೆಯೇ ತುಂಬಿತ್ತು. ಬೆಳಕಿಲ್ಲ, ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ, ಆಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆ ಅನಂತ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕಳು.

ಆ ಮಂದಹಾಸದಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವ ಹುಟ್ಟಿತು; ಕತ್ತಲೆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿತು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ — ಎಲ್ಲವೂ ಆಕೆಯ ನಗುವಿನಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದವು. ಸೃಷ್ಟಿ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಶ್ರಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ತಾಯಿಯ ಆನಂದದ ಸಹಜ ಹೊರಹರಿವಾಗಿ ಆಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಈ ಕಥೆಯ ಸೊಬಗು.

ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವಳು

ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ ದೇವಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದಳು. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಕಾಂತಿಯನ್ನೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟವಳು ಆಕೆಯೇ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಿದೆ? ಅದಕ್ಕೇ ಆಕೆಯನ್ನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ತೇಜಸ್ಸು ನೂರು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಕಾಂತಿಗೆ ಸಮಾನ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೂರು ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳ ಜನನ

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ತನ್ನ ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ಮಹಾಕಾಳಿ, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು. ಈ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯರೂ ಜನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೂ ಮೂಲವಾದವಳು ಆಕೆ — ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮೂಲಕಾರಣಳು.

ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯ ರೂಪ

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಗೆ ಎಂಟು ಕೈಗಳು; ಅದಕ್ಕೇ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟಭುಜಾದೇವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆ ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಎಂಟು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ:

ಕಮಂಡಲು, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ, ಕಮಲ, ಅಮೃತಕಲಶ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆ.

ಆಕೆಯ ಜಪಮಾಲೆ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಕರುಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಧನುಸ್ಸು, ಚಕ್ರ, ಗದೆಗಳು ರಕ್ಷಣೆಗೆ; ಕಮಲ, ಅಮೃತಕಲಶಗಳು ಪೋಷಣೆಗೆ — ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ಪೋಷಿಸುವ ಎರಡೂ ಹೊಣೆ ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ.

ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯ ಪೂಜೆ

• ಹೂವು — ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ರೂಢಿ; ದಾಸವಾಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕೆಂಪು ಹೂವು.
• ನೈವೇದ್ಯ — ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ. ಕನ್ನಡದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಹಲ್ವಾ, ಸಿಹಿಗುಂಬಳದ ಪಾಯಸ ಅಥವಾ ಬೂದುಗುಂಬಳದ ಮಜ್ಜಿಗೆಹುಳಿ — ಯಾವುದು ಮನೆಯ ರೂಢಿಯೋ ಅದು.
• ಮಂತ್ರ — ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾಯೈ ನಮಃ ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಕೆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ, ಕೆಲವರು ಈ ದಿನದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವೇಳೆಗೇ ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ರೋಗಗಳೂ ದುಃಖಗಳೂ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಮನಶ್ಶಾಂತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.