ಛಠ್ ಪೂಜೆ 2026 ನವೆಂಬರ್ 15, ಭಾನುವಾರ. ಇದು ಸೂರ್ಯನಿಗೂ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಛಠೀ ಮೈಯಾಗೂ ಮಾಡುವ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ವ್ರತ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿ ಇದರಲ್ಲಿದೆ: ಮೊದಲ ಅರ್ಘ್ಯ ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಎರಡನೆಯದು ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ.
ಸಂಜೆ ಐದು ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿನ ನದಿಯ ದಂಡೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಸೊಂಟದವರೆಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ನೋಟವೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೇ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಮೂವತ್ತು ಗಂಟೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ನೀರನ್ನೂ ಕುಡಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ವಿಗ್ರಹವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ, ಸೂರ್ಯ, ಬಿದಿರಿನ ಮೊರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೇ ಸಾಕು.
ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೇ ಮೊದಲು ಏಕೆ? ಅರ್ಘ್ಯ ಸೂರ್ಯನಿಗೇ ಆದರೆ, ಪ್ರತಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲೂ ಕೇಳಿಬರುವ ಆ ತಾಯಿ ಯಾರು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಉತ್ತರ ನೋಡೋಣ.
ಛಠ್ ಪೂಜೆ 2026 ದಿನಾಂಕಗಳು
| ದಿನ | ದಿನಾಂಕ | ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆ |
|---|
| 1. ನಹಾಯ್ ಖಾಯ್ | ಶುಕ್ರವಾರ, 13 ನವೆಂಬರ್ | ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಮನೆಯ ಶುಚಿ, ಒಂದೇ ಹೊತ್ತಿನ ಊಟ (ಅನ್ನ, ಸೋರೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕಡಲೆಬೇಳೆ) |
| 2. ಖರ್ನಾ | ಶನಿವಾರ, 14 ನವೆಂಬರ್ | ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ; ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ (ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 4:57) ನಂತರ ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಯಸ, ರೊಟ್ಟಿ ನೈವೇದ್ಯ; ಅದರ ನಂತರ ನೀರಿಲ್ಲದ ವ್ರತ ಶುರು |
| 3. ಸಂಧ್ಯಾ ಅರ್ಘ್ಯ | ಭಾನುವಾರ, 15 ನವೆಂಬರ್ | ಮುಖ್ಯ ದಿನ. ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಂಜೆಯ ಅರ್ಘ್ಯ, ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 4:57 |
| 4. ಉಷಾ ಅರ್ಘ್ಯ | ಸೋಮವಾರ, 16 ನವೆಂಬರ್ | ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬೆಳಗಿನ ಅರ್ಘ್ಯ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 6:11; ವ್ರತ ಪೂರ್ಣ |
ಸೂರ್ಯೋದಯ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ಸಮಯ ಅಂದಾಜು ಮಾತ್ರ. ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪಂಚಾಂಗ ಪುಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ. ತಿಥಿಯ ಸಮಯ ಛಠ್ ಪೂಜೆ ಹಬ್ಬದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.
"ಛಠ್" ಅಂದರೆ ಏನು?
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಆರನೇ ತಿಥಿಯನ್ನು "ಷಷ್ಠಿ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಪದ ಹಿಂದಿ, ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ "ಛಠ್" ಆಯಿತು. ಛಠ್ ಅಂದರೆ ಆರನೆಯದು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಈ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ದೀಪಾವಳಿಯ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ.
ಬಿಹಾರ, ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಪೂರ್ವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಮಹಾಪರ್ವ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಮಹಾ ಹಬ್ಬ.
ಛಠೀ ಮೈಯಾ ಯಾರು?
ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ದೇವೀ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣವೂ ಇದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ರಾಜ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡದ ಮಗು
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಎಂಬ ಮಹಾರಾಜನಿದ್ದನು, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಮಗ. ಅವನ ರಾಣಿ ಮಾಲಿನಿ. ರಾಜ್ಯವಿತ್ತು, ಸಂಪತ್ತಿತ್ತು, ಕೀರ್ತಿಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಅಳು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ ಅವರಿಗೆ ಸಂತಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಆಗ ಕಶ್ಯಪ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬಂದು ರಾಜನಿಂದ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ರಾಣಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ರಾಣಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಳು. ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿತು.
ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿತು. ಗಂಡು ಮಗು ಹುಟ್ಟಿತು, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಮಗು ಅಳಲಿಲ್ಲ, ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ, ಉಸಿರಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಗು ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು. ರಾಣಿ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದಳು. ಅರಮನೆಯೆಲ್ಲ ಅಳುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು.
ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಆ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬನೇ ಸ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ನಡೆದನು. ಮಗುವನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅವುಚಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು. "ಈ ಮಗು ಇಲ್ಲದ ಬದುಕು ನನಗೇಕೆ" ಎಂದುಕೊಂಡನು. ತಾನೂ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಳಕು ಕಾಣಿಸಿತು. ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ವಿಮಾನ ಕೆಳಗಿಳಿಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದೇವಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು. ಬಿಳಿ ಸಂಪಿಗೆ ಹೂವಿನಂತಹ ಬಣ್ಣ, ಶಾಂತವಾದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ತಾಯಿಯನ್ನೇ ನೋಡಿದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾಜ ಮಗುವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿ, ಎದ್ದು ನಿಂತು ಕೈಮುಗಿದನು. "ತಾಯೇ! ನೀನು ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆ ದೇವಿ ಹೀಗೆಂದಳು:
"ರಾಜನೇ! ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರಿ. ನನ್ನ ಹೆಸರು ದೇವಸೇನಾ. ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರನೇ ಅಂಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವಳು. ಅದಕ್ಕೇ ನನ್ನನ್ನು ಷಷ್ಠೀ ದೇವಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿ ಹಸುಗೂಸಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಾಪಾಡುತ್ತೇನೆ."
ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವಳು ಆ ಹಸುಗೂಸನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಳು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ. ಮಗು ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಿತು, ಮೆಲ್ಲನೆ ನಕ್ಕಿತು. ಪ್ರಿಯವ್ರತನಿಗೆ ಮಾತೇ ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರು ಸುರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.
ದೇವಿ ಕೇಳಿದ ಮಾತು
ಆದರೆ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ದೇವಿ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಏರತೊಡಗಿದಳು. ರಾಜನ ಹೃದಯವೇ ನಿಂತುಹೋದಂತಾಯಿತು. ಕೈಗೆ ಬಂದ ಮಗು ಮತ್ತೆ ದೂರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. "ತಾಯೇ! ನನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.
ಆಗ ದೇವಿ ನಿಂತು ಹೀಗೆಂದಳು: "ರಾಜನೇ! ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ರಾಜ. ನನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಮಾಡಿಸು. ನೀನೂ ಮಾಡು. ಆಗ ಈ ಮಗುವನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಇವನು ಸುವ್ರತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಹಾರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ."
ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟನು. ದೇವಿ ಮಗುವನ್ನು ಅವನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳು. ರಾಜ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಷಷ್ಠೀ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ಆರನೇ ದಿನ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಸಾರಿದನು.
ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಪತ್ನಿ ದೇವಸೇನಾ
ಆ ದೇವಿ ಹೇಳಿದ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ: ದೇವಸೇನಾ. ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮಗ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಪತ್ನಿ ದೇವಸೇನಾ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಕಡೆ ಒಂದೊಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ: ಸ್ಕಂದ, ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಮುರುಗನ್. ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ದೇವಿಯೇ ದೇವಸೇನಾ. ಷಷ್ಠೀ ದೇವಿ ಸ್ಕಂದನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಪುರಾಣವೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ಷಷ್ಠೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದ ಜನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ "ಛಠೀ ಮೈಯಾ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೈಯಾ ಅಂದರೆ ತಾಯಿ. ಅಂದರೆ ಛಠೀ ಮೈಯಾ ಎಂದರೆ ಹಸುಗೂಸುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಷಷ್ಠೀ ದೇವಿ. ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಷಷ್ಠಿ, ಅಂದರೆ ಛಠ್, ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ಮಾಡುವ ದಿನ.
ತಾಯಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಏಕೆ?
ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಅವರ ಜೊತೆ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಊಟ ಹಾಕಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಧರ್ಮರಾಜನ ಬಳಿ ಒಂದು ಕಾಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಆಗ ಪಾಂಡವರ ಗುರು ಧೌಮ್ಯರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ರಾಜನೇ! ಮಳೆ ಸುರಿಸುವವನು ಸೂರ್ಯ. ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸುವವನು ಸೂರ್ಯ. ಲೋಕದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅನ್ನ ಕೊಡುವವನು ಸೂರ್ಯನೇ. ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು."
ಧರ್ಮರಾಜ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅದರ ಹೆಸರು ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆ. ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಬಡಿಸಿದರೂ ಆ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಅನ್ನ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪಾಂಡವರ ಮನೆಯಿಂದ ಯಾರೂ ಹಸಿದು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
ಈ ಕಥೆ ಒಂದು ಸರಳ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಪ್ರತಿ ತುತ್ತಿನ ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಳೆಯಿಲ್ಲ, ನೀರಿಲ್ಲ, ನಾವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ಛಠ್ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ: ಬದುಕು ಕೊಡುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ತಾಯಿಯನ್ನು. ಅರ್ಘ್ಯ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಹಾಡುಗಳು ತಾಯಿಗೆ.
ಛಠ್ ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಏಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ?
ಲೋಕ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೇಲೇರುತ್ತಿರುವವನಿಗೇ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ: ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ, ಗೆದ್ದವನಿಗೆ, ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ. ಆದರೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಮೊದಲು ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ತಲೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನವಿಡೀ ಬೆಳಕು ಕೊಟ್ಟು, ದಣಿದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಮೊದಲು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಆಮೇಲೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಕಾಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಎರಡನೇ ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮುಳುಗಿದವನು ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ನಂತರ ಬೆಳಕು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಛಠ್ ಪೂಜೆ.
ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ವ್ರತ, ದಿನ ದಿನವಾಗಿ
ಮೊದಲ ದಿನ, ನಹಾಯ್ ಖಾಯ್ (ಶುಕ್ರವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 13)
ಅಂದರೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಊಟ ಮಾಡುವುದು. ವ್ರತ ಮಾಡುವವರು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮನೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಶುಚಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಿನ ಒಂದೇ ಹೊತ್ತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ಅನ್ನ, ಸೋರೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕಡಲೆಬೇಳೆ. ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಎರಡನೇ ದಿನ, ಖರ್ನಾ (ಶನಿವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 14)
ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಯಸ, ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ತುತ್ತು ತಿಂದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ನಿಜವಾದ ವ್ರತ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತಾರು ಗಂಟೆಗಳು. ಅನ್ನವಿಲ್ಲ, ನೀರೂ ಇಲ್ಲ.
ಮೂರನೇ ದಿನ, ಸಂಧ್ಯಾ ಅರ್ಘ್ಯ (ಭಾನುವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 15)
ಸಂಜೆಯ ಅರ್ಘ್ಯ. ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ದಿನ. ಕುಟುಂಬದವರೆಲ್ಲ ನದಿಯ ದಂಡೆಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಬಿದಿರಿನ ಮೊರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಬ್ಬಿನ ಜಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು "ಠೇಕುವಾ" ಎಂಬ ಪ್ರಸಾದ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಠೇಕುವಾ ಎಂದರೆ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ಬೆಲ್ಲ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡುವ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ. ವ್ರತ ಮಾಡುವವರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹಾಲು, ನೀರಿನಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ, ಉಷಾ ಅರ್ಘ್ಯ (ಸೋಮವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 16)
ಮುಂಜಾನೆಯ ಅರ್ಘ್ಯ. ಕತ್ತಲೆ ಇರುವಾಗಲೇ ಮತ್ತೆ ನದಿಯ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿಯಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಕಿರಣ ಕಾಣಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಎರಡನೇ ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಛಠ್ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದೇ?
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪೂಜೆಗೆ ಪೂಜಾರಿ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ವಿಗ್ರಹ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ದುಬಾರಿ ಸಾಮಗ್ರಿ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ನದಿ, ಸೂರ್ಯ, ಬಿದಿರಿನ ಮೊರ, ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹಣ್ಣುಗಳು. ಅಷ್ಟೇ. ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಬಡವರೂ ಒಂದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರು ಈ ವ್ರತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅನೇಕ ಕಡೆ ಗಂಡಸರೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ಬೇಡಿಕೆ ಒಂದೇ: "ತಾಯೇ, ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಚೆನ್ನಾಗಿರಲಿ."
ತುಂಬು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಈ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣ ವ್ರತ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ. ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಲಿತು ಮಾಡುವಂಥದ್ದು. ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಕರಿಸದವರು ನೀರೂ ಬಿಡುವ ಉಪವಾಸದ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗಬಾರದು.
ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕ ಅರ್ಘ್ಯ
ಷಷ್ಠಿಯ ಸಂಜೆ, ಅಂದರೆ ಈ ವರ್ಷ ಭಾನುವಾರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು, ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ತಾರಸಿಗೋ, ಹತ್ತಿರದ ನದಿ ಅಥವಾ ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಗೋ ಹೋಗಿ. ನೀವು ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸರಿ. ಸೂರ್ಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಬ್ಬನೇ. ಒಂದು ಚೊಂಬಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ನಿಂತು ಆ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಘ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡಿ. ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ.
ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಛಠೀ ಮೈಯಾಳನ್ನು ನೆನೆಯಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆಯ ಕೈಗೆ ಮಗುವನ್ನು ಮರಳಿ ಇಟ್ಟ ತಾಯಿ ಅವಳು. ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಅವಳು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಂಬುತ್ತದೆ.
ಜೈ ಛಠೀ ಮೈಯಾ.
ಮುಂದೆ ಓದಿ
