ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಬಂದ ದೇವಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ. ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಈ ಯೋಧ ರೂಪದ ತಾಯಿಯ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಆರನೆಯವಳು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೆಯ ದಿನ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಈ ಹೆಸರು. ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ತಾಯಿ ಇವಳೇ – ಹಾಗಾಗಿ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧ ರೂಪ ಎಂದರೆ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ.
ಚಂದ್ರಹಾಸ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಬೆಳಗುವ ಕೈಯುಳ್ಳವಳೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹುಲಿಯನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವಳೂ, ದಾನವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವಳೂ ಆದ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿ ನಮಗೆ ಶುಭವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ – ಇದು ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಆಕೆಯ ವೀರಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಚಂದ್ರಹಾಸ" ಎಂದರೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಾಗಿದ ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗ. "ಶಾರ್ದೂಲ" ಎಂದರೆ ಹುಲಿ. "ದಾನವಘಾತಿನೀ" ಎಂದರೆ ದಾನವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವಳು. ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳ ದೇವಿಯರಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಸೌಮ್ಯತೆ, ಮಮತೆ ಎದ್ದು ಕಂಡರೆ, ಆರನೆಯ ದಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದ ತಾಯಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಾಳೆ.
ಕಥೆಯನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ
ನವದುರ್ಗೆಯರ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳ ಪರಿಚಯದ ವೀಡಿಯೊ, ಕನ್ನಡ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ.
ಶ್ರೀ ನವದುರ್ಗಾ ವೈಭವ – ಒಂಬತ್ತು ದೇವಿಯರ ಪರಿಚಯ
ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಅವತಾರ
ಹಿಂದೆ ಕತ ಎಂಬ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗ ಕಾತ್ಯ. ಕಾತ್ಯರ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಕತ – ಕಾತ್ಯ – ಕಾತ್ಯಾಯನ ಎಂಬ ವಂಶದ ಸಾಲೇ ದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನ ಬೇರು.
ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಾಂಬಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ವರ್ಷ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಯಕೆ ಒಂದೇ: ಜಗನ್ಮಾತೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. ಮೋಕ್ಷವನ್ನಲ್ಲ, ಸಂಪತ್ತನ್ನಲ್ಲ – ದೇವಿಯನ್ನೇ ಮಗಳಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮಹರ್ಷಿ ಅವರು. ದೇವಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗಿ ಆ ಬಯಕೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಳು.
ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಅವನು ಪಡೆದಿದ್ದ ವರ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು: ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನಿಗೆ ಮರಣ. ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬಳು ತನ್ನನ್ನೇನು ಮಾಡಬಲ್ಲಳು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಅವನ ವರದ ಹಿಂದೆಯೇ ಇತ್ತು.
ದೇವತೆಗಳು ಸೋತು ಕಂಗಾಲಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಮಹಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಆರಾಧಿಸಿದವರು ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳು. ಅದಕ್ಕೇ ಆಕೆಗೆ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು.
ಪುರಾಣಕಥೆ ಇದಕ್ಕೆ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಆಶ್ವಯುಜ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಜನಿಸಿದಳು. ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿ – ಈ ಮೂರು ದಿನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ದಶಮಿಯಂದು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು.
ಈ ದಿನಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ನವರಾತ್ರಿಯ ಜೊತೆ ಇಟ್ಟು ನೋಡಿ: ಸಪ್ತಮಿ, ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ, ಮಹಾನವಮಿ – ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ದಿನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದವು; ಅದರ ಮರುದಿನ ವಿಜಯದಶಮಿ. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ದೇವಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಗೆಲುವನ್ನೇ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದವರಿಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ನೆನಪಾಗುವುದು ಸಹಜ – "ಮಹಿಷೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಮೈಸೂರು ಬಂತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ರೂಪ
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ರೂಪ ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು:
ವರದಮುದ್ರೆ – ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ಕೈ
ಅಭಯಹಸ್ತ – ಭಯಪಡಬೇಡ ಎನ್ನುವ ಕೈ
ಖಡ್ಗ
ಕಮಲ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ "ಶಾರ್ದೂಲವರವಾಹನಾ" ಎಂದು ಹುಲಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ; ಸಿಂಹವಾಗಲಿ ಹುಲಿಯಾಗಲಿ, ಎರಡೂ ಆಕೆಯ ವೀರರೂಪವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ದೇವಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವೂ ಇದೆ, ಕಮಲವೂ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ – ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಕಠಿಣ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೃದು.
ಆರನೆಯ ದಿನ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸರಳ ಪೂಜೆ:
ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ.
ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ರೂಢಿ.
ಸಿಹಿ ಪೊಂಗಲನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ.
"ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ದುರ್ಗಾಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ರೋಗ, ಶೋಕ, ಭಯಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆ ಈ ದೇವಿಯ ಸುತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಮದುವೆ ತಡವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಆಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ವಿವಾಹಯೋಗ ಕೂಡಿಬರುತ್ತದೆ, ದಂಪತಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ವೃಂದಾವನದ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯನ್ನು ವ್ರತದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಯಾವ ದಿನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ?
ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೆಯ ದಿನ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ನಂತರ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲು ಬರುತ್ತಾಳೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಏಕೆ ಬಂತು?
ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ದೇವಿ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲದೆ, ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಆರಾಧಿಸಿದವರು ಅವರೇ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆಕೆ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ಮಂತ್ರ ಯಾವುದು?
"ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ದುರ್ಗಾಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ "ಚಂದ್ರಹಾಸೋಜ್ಜ್ವಲಕರಾ…" ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದು ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯೇ?
ಹೌದು. ಮಹಿಷಾಸುರನಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮರಣ ಎಂಬ ವರವಿತ್ತು. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಬಂದ ದೇವಿ ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿಯಂದು ಪೂಜೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಶಮಿಯಂದು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂದು ಪುರಾಣಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಮದುವೆಗಾಗಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ವಿವಾಹಯೋಗ ಕೂಡಿಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಗೋಪಿಕೆಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ವ್ರತ ಮಾಡಿದ ಭಾಗವತದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಈ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಬಲ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಗೆ ಯಾವ ಹೂವು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಲಾಬಿ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಸಿಹಿ ಪೊಂಗಲನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ.