ವಿವಾಹದ ದಿನ ತಾಯಿಯ ಭಯ ದೂರಮಾಡಲು ಪಾರ್ವತಿ ಧರಿಸಿದ ಉಗ್ರರೂಪ, ಘಂಟಾನಾದದಿಂದ ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ಕಥೆ — ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೂರನೆಯ ದಿನದ ದೇವಿ.
ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವಳು; ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೂರನೆಯ ದಿನ, ತೃತೀಯೆಯಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು. ಹತ್ತು ಕೈಗಳ ಉಗ್ರರೂಪವಾದರೂ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುವವಳು — ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ತಾಯಿ.
ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹುಲಿಯನ್ನೇರಿ, ಪ್ರಚಂಡವಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ, ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ದೇವಿ ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.
ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲಾರ್ಧ ಉಗ್ರ — ಹುಲಿ, ಪ್ರಚಂಡ ಆಯುಧಗಳು. ಎರಡನೆಯಾರ್ಧ ಮೃದು — "ಪ್ರಸಾದಂ ತನುತೇ ಮಹ್ಯಂ", ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯ ಸ್ವಭಾವವೇ ಈ ಎರಡರ ಸಮ್ಮಿಲನ.
ಕಥೆಯನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ವಾಹಿನಿಯ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇಳಿ.
ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿ ಕಥೆ
ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ
"ಚಂದ್ರ" ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ, "ಘಂಟಾ" ಎಂದರೆ ಗಂಟೆ. ಈಕೆ ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಈ ಹೆಸರು. ದೇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವುದು ಅಶುಭವನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ; ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲೂ ಗಂಟೆಯ ನಾದವೇ ಆಯುಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯ ಕಥೆ
ವಿವಾಹದ ದಿನದ ದಿಬ್ಬಣ
ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಳಿಕ ಶಿವನು ಆಕೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಒಪ್ಪಿದನು. ಹಿಮವಂತನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಜೋರಾಗಿ ನಡೆಯಿತು.
ವಿವಾಹದ ದಿನ ಶಿವನು ಬಂದದ್ದು ತನ್ನ ಸಹಜರೂಪದಲ್ಲೇ. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಹಾರಗಳು, ಮೈತುಂಬ ಭಸ್ಮ, ನಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ. ಹಿಂದೆ ಭೂತಗಣಗಳು, ಯೋಗಿಗಳ ದಿಬ್ಬಣ. ಅಳಿಯನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಾಯಿ ಮೇನಾದೇವಿ ಆ ದೃಶ್ಯ ಕಂಡು ಭಯದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಹೋದಳು.
ಪಾರ್ವತಿ ಧರಿಸಿದ ಉಗ್ರರೂಪ
ತಾಯಿಯ ಸಂಕಟವನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ ಅರಿತಳು. ಶಿವನ ಉಗ್ರರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತಾನೂ ಒಂದು ಉಗ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು — ಹತ್ತು ಕೈಗಳು, ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಯುಧಗಳು, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಚಂದ್ರ. ಇದೇ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ರೂಪ.
ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಆಕೆ ಶಿವನನ್ನು ಸೌಮ್ಯರೂಪ ಧರಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಟ್ಟ ಶಿವನು ಸುಂದರನಾದ ವರನ ರೂಪ ಧರಿಸಿದನು. ಮೇನಾದೇವಿಯ ಭಯ ದೂರವಾಯಿತು; ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ನೆರವೇರಿತು.
ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಉಗ್ರರೂಪ ಯಾರನ್ನೂ ಹೆದರಿಸಲು ಅಲ್ಲ — ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲು. ಶಿವನ ಜಗತ್ತಿಗೂ ತನ್ನ ತವರಿನ ಜಗತ್ತಿಗೂ ನಡುವೆ ನಿಂತು ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದವಳು ಚಂದ್ರಘಂಟಾ.
ಜಾಟುಕಾಸುರ ಮತ್ತು ಬಾವಲಿಗಳ ಸೈನ್ಯ
ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿವಾಹದ ನಂತರ ತಾರಕಾಸುರನು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲು ಜಾಟುಕಾಸುರ ಎಂಬ ಬಾವಲಿರೂಪದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಜಾಟುಕಾಸುರ ಬಾವಲಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು.
ಆಗ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಳು. ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುವ ಬಾವಲಿಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದವೇ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು. ದೇವಿ ತನ್ನ ಗಂಟೆಯ ನಾದವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದಳು; ಆ ಘಂಟಾನಾದಕ್ಕೆ ಬಾವಲಿಗಳು ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟು ಚದುರಿದವು. ಆಮೇಲೆ ಜಾಟುಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆಕೆಯನ್ನು "ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿ" ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದರು.
ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯ ರೂಪ
ಹತ್ತು ಕೈಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಯುಧಗಳು.
ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ.
ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹುಲಿಯೇ ವಾಹನ.
ಉಗ್ರ ಆಯುಧಗಳು ದುಷ್ಟರಿಗೆ; ಮುಖದ ಶಾಂತಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ. ಅದಕ್ಕೇ ನವದುರ್ಗೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯತೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಮೂರನೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯ ಪೂಜೆ
ಹೂವು — ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ರೂಢಿ; ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಚೆಂಡು ಹೂವು ಅಥವಾ ಕನಕಾಂಬರ ಬಳಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ನೈವೇದ್ಯ — ಪಾಯಸ ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ್ಧತಿ.
ಮಂತ್ರ — ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಚಂದ್ರಘಂಟಾಯೈ ನಮಃ ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗಂಟೆ — ಆಕೆಯ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಈ ದಿನದ ಆರತಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯ ನಾದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ನವರಾತ್ರಿಯ ಯಾವ ದಿನ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ?
ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೂರನೆಯ ದಿನ, ತೃತೀಯೆಯಂದು ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮೂರನೆಯವಳು.
ಆಕೆಗೆ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಏಕೆ?
"ಚಂದ್ರ" ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ, "ಘಂಟಾ" ಎಂದರೆ ಗಂಟೆ. ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂತು.
ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯ ಮಂತ್ರ ಯಾವುದು?
"ಓಂ ಐಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಚಂದ್ರಘಂಟಾಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಪಕ್ಕೆ ಮೊದಲು "ಪಿಂಡಜಪ್ರವರಾರೂಢಾ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಾರ್ವತಿ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ರೂಪ ಏಕೆ ಧರಿಸಿದಳು?
ವಿವಾಹದ ದಿನ ಶಿವನು ಸರ್ಪ, ಭಸ್ಮ, ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೇನಾದೇವಿ ಭಯದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಹೋದಳು. ತಾಯಿಯ ಸಂಕಟ ದೂರಮಾಡಲು ಪಾರ್ವತಿ ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ರೂಪ ಧರಿಸಿ, ಶಿವನನ್ನು ಸೌಮ್ಯರೂಪ ಧರಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು.
ಜಾಟುಕಾಸುರ ಯಾರು?
ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ತಾರಕಾಸುರನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಬಾವಲಿರೂಪದ ರಾಕ್ಷಸ ಜಾಟುಕಾಸುರ. ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿ ತನ್ನ ಘಂಟಾನಾದದಿಂದ ಅವನ ಬಾವಲಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಚದುರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು.
ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಯಾವುದು?
ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದ "ಪಿಂಡಜಪ್ರವರಾರೂಢಾ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹುಲಿಯನ್ನೇರಿದವಳು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯಾಗಿಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.