ಭವಾನೀ ಭುಜಂಗಂ

ಭವಾನೀ ಭುಜಂಗವು ಶಿವನ ಸತಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಪಾದದಿಂದ ಮುಡಿಯವರೆಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಹದಿನೇಳು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದೂ ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕವೇ ಕುಂಡಲಿನೀ ಯೋಗದ ಚಿತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಆರು ಆಧಾರ ಚಕ್ರಗಳ ಕಮಲಗಳ ನಡುವೆ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತ, ಅಮೃತಮಂಡಲವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಕುಡಿಯುವ ಚಿದಾನಂದರೂಪಿಣಿ. ಪಠ್ಯದ ಇತಿ ವಾಕ್ಯ ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ರಚನೆಯೆಂದೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1–2: ಕುಂಡಲಿನಿಯಾಗಿ ಏರುವ ಅಮೃತಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮನ. ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಬಾಲಸೂರ್ಯರಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಮೈಕಾಂತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಶೃಂಗಾರಗಳಿಂದ ಮನೋಹರಳಾಗಿ, ಮಹಾಪದ್ಮದ ಕೇಸರಗಳ ನಡುವಿನ ತ್ರಿಕೋಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಶ್ರೀಭವಾನಿಯ ಧ್ಯಾನ.

ಶ್ಲೋಕ 3–9: ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾದಾದಿಕೇಶಾಂತ ವರ್ಣನೆ ಆರಂಭ. ಗೆಜ್ಜೆಯ ರತ್ನಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅರಗಿನ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ; "ಆ ಪಾದಗಳನ್ನು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಭಕ್ತ. ನಂತರ ಕೆಂಪು ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ರತ್ನದ ಒಡ್ಯಾಣ, ಬಲಸುರುಳಿಯ ನಾಭಿ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯ್ತನ, ಶಿರೀಷ ಹೂವಿನಷ್ಟು ಮೃದುವಾದ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಣ, ಕೋದಂಡ, ಪಾಶ, ಅಂಕುಶ; ಶರತ್ಕಾಲದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ನಗುಮುಖ, ಸುಂದರ ಮೂಗು, ಹುಬ್ಬು, ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕದ ಹಣೆ, ದುಂಬಿಗಳಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕುರುಳು, ಕಿರೀಟದ ಮಾಣಿಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರರೇಖೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದು ಅಂಗವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತ ಧ್ಯಾನ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 10–12: ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ರೂಪ ಈ ಮಗುವಿನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹೊಳೆಯಲಿ. ಗಣೇಶನೇ ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿವೃಂದದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಚಕ್ರರಾಜದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ, ತ್ರಿಪುರೆ ಅವಳು. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು ಎಲ್ಲವೂ ನೀನೇ; ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಇಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 13–15: ವೇದಗಳಿಗೂ ನಿಲುಕದ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಆಗಮ ಬಲ್ಲವರೂ ಕಾಣರು; ಮುಗ್ಧನಾದ ನನ್ನ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತ: ಗುರು ನೀನು, ಶಿವ ನೀನು, ಶಕ್ತಿ ನೀನು, ತಾಯಿ ತಂದೆ ನೀನು, ವಿದ್ಯೆ ಬಂಧು ನೀನು, ನನ್ನ ಗತಿ ಮತಿ ಎಲ್ಲವೂ ನೀನೇ. ಹದಿನೈದನೆಯದು "ನಮಸ್ತೇ ನಮಸ್ತೇ ನಮಸ್ತೇ ಭವಾನಿ" ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ.

ಶ್ಲೋಕ 16–17: ಫಲಶ್ರುತಿ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಓದುವವರಿಗೆ ಭವಾನಿ ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಪದ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. "ಭವಾನೀ ಭವಾನೀ ಭವಾನೀ" ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳುವವರಿಗೆ ಶೋಕ, ಮೋಹ, ಪಾಪ, ಭಯ ಎಂದಿಗೂ ಬಾರವು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ. ಈ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಕೆಲವು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಹತ್ವ

ಪಾದದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ದೇವಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ; ವಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಮಾನಸಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. "ಗುರುಸ್ತ್ವಂ ಶಿವಸ್ತ್ವಂ" ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಅನೇಕರು ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯ ಸಂಪತ್ತು, ಸಿದ್ಧಿ, ನಿರ್ಭಯತೆ ಇವು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳು; ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಫಲ ಮನಸ್ಸು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದು.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನವಮಿಯಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಂಗಳವಾರ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಭವಾನೀ ಭುಜಂಗ ಪಠಣ ರೂಢಿ. ತುಪ್ಪದ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಕೆಂಪು ಹೂವು ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮೂರನೆಯಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಆಯಾ ಅಂಗವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತ ಓದಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ಭವಾನೀ" ನಾಮವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ. ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪಠಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಸಾಕು.