ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು: ಸರಸ್ವತಿ, ಹಯಗ್ರೀವ, ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ

ಮೂವರು ದೇವತೆಗಳು, ಮೂರು ಬೇರೆ ಕೆಲಸ

ಓದುವ ಮಗುವಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ತೋತ್ರ ಹೇಳಿ ಎಂದು ಹೆತ್ತವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರಿವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ. ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದು ಮೇಧಾ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ — ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ತರುವ ಶಕ್ತಿ. ಹಯಗ್ರೀವನದು ಕೂರುವ ಮೊದಲಿನ ಕ್ಷಣ, ಪುಸ್ತಕ ತೆರೆಯುವ ಮೊದಲಿನ ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಬೇಕಾಗುವುದು ಎಷ್ಟು ಯೋಚಿಸಿದರೂ ಬಗೆಹರಿಯದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ, ಮತ್ತು ಕಲಿಸುವುದೇ, ವಾದಿಸುವುದೇ, ಹಾಡುವುದೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿರುವವರಿಗೆ. ಮೂರನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮನೆ ಅತಿ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಮೂರೂ ದಿನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗಳಿಗೆಗೆ ಸೇರಿದವು.

ಸರಸ್ವತಿ — ಕಲಿಕೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ

ಸರಸ್ವತೀ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಓಂ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ನಮಃ, ಓಂ ಮಹಾಭದ್ರಾಯೈ ನಮಃ, ಓಂ ಮಹಾಮಾಯಾಯೈ ನಮಃ, ಓಂ ವರಪ್ರದಾಯೈ ನಮಃ ಎಂದು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದವು. ಮೂರನೇ ನಾಮಕ್ಕೇ ಅವಳು ಮಹಾಮಾಯಾ — ವೀಣೆ ಹಿಡಿದ ಶಾಂತ ಮೂರ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ಅದು. ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ನಾಮ ವರಪ್ರದಾ, ವರ ಕೊಡುವವಳು — ಜನ ಬರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ.

ಅವಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದು ಜಾಣತನವಲ್ಲ, ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ; ಹಾಗಾಗಿ ಅರ್ಚನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಗಲ್ಲ, ಕಲಿಕೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿಗದಿತ ಸಂದರ್ಭ: ಮಾಘದ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ, ಮತ್ತು ಶರದ ನವರಾತ್ರಿ — ಮೂಲಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನ ಪುಸ್ತಕ, ಸ್ಲೇಟು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಳ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ವಿಜಯದಶಮಿಯವರೆಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೊನೆಯ ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಬರೆಸುವುದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ದೇವತೆ ಶಾರದಾಂಬೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತೂ ದಿನ ಅರ್ಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅವಳಿಗೆ ಬಿಳಿಯೇ ನಿಯಮ — ಬಿಳಿ ಹೂವು, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಸರಳ ನೈವೇದ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಷೀರ ಅಥವಾ ಸಿಹಿ ಪೊಂಗಲ್. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಪಠಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುಧವಾರ ಅಥವಾ ಗುರುವಾರ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಯಗ್ರೀವ — ಓದುವ ಮೊದಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕ

ಶ್ರೀ ಹಯಗ್ರೀವ ಸಂಪದಾ ಸ್ತೋತ್ರ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕ; ಇಡೀ ಪಾಠಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿಮಿಷವೂ ಬೇಡ. ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯಂ ದೇವಂ ನಿರ್ಮಲ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಂ, ಆಧಾರಂ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಹಯಗ್ರೀವಂ ಉಪಾಸ್ಮಹೇ ಎಂದು ಆರಂಭ. ಈ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಿದೆ — ವಾದಿರಾಜರ ಹೆಸರೇ ಕೇಳದ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಓದಲು ಕೂರುವ ಮೊದಲು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅದು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ: ನಿರ್ಮಲ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿ, ಕಲೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಫಟಿಕದ ರೂಪ. ವಿಷ್ಣು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ಯಾಮಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಆರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ವಿಷಯ ಜ್ಞಾನವಾದ್ದರಿಂದ; ಸ್ಫಟಿಕ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ತನ್ನದೇನನ್ನೂ ಸೇರಿಸದೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸಿರ್ಸಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಸೋದೆಯ ಮಾಧ್ವ ಯತಿ; ಅವರ ವೃಂದಾವನ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಕನ್ನಡ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂಕಿತ ಹಯವದನ, ಅದೇ ಅಶ್ವಮುಖಿ ರೂಪದ ಹೆಸರು. ಸೋದೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಕಡಲೆ ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ಸಿಹಿಗೂ ಕೊಟ್ಟಿದೆ; ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಜನರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಪತ್ತಿನ ನೆಲೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ನಿಜ; ಆದರೆ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದ ಆಧಾರಂ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಜೊತೆಗೆ ಓದಿದರೆ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಪತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಪತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಅದರ ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೊರಟ ಮಗುವಿಗೆ ಈ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕ ಕಲಿಸುವುದು, ಅವರು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಉದ್ದದ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಉಪಯುಕ್ತ.

ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ — ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ, ಮತ್ತು ಕಲಿಸುವವರಿಗಾಗಿ

ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಮಾತಾಡದೆ ಕಲಿಸುವ ಶಿವ; ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಚಿನ್ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನು. ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರ ಹದಿಮೂರರಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಧ್ಯಾನ ಸ್ತೋತ್ರ; ಅದರ ಪುಷ್ಪಿಕೆ ಅದನ್ನು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅದು ರೂಪವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ — ಜಟೆ, ಚಂದ್ರಕಲೆ, ವಿಷದಿಂದ ಕಪ್ಪಾದ ಕಂಠ. ಇದನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ವಿಶ್ವಂ ದರ್ಪಣ ದೃಶ್ಯಮಾನ ನಗರೀ ತುಲ್ಯಂ ಎಂಬ ಹತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಹೆಸರು, ಎರಡೂ ಪಠಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ, ಆದರೆ ಎರಡು ಬೇರೆ ಪಠ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ: ಶಂಕರರದು ಅದ್ವೈತವನ್ನು ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ತೋತ್ರ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ವರ್ಣನೆಯನ್ನೇ ಏಕೆ ಪಠಿಸಬೇಕು? ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪವೇ ಉಪದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಏನನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸನಕಾದಿಗಳ ಸಂಶಯ ಅವನ ಮೌನದಲ್ಲೇ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಾರ ಸಹಜ ದಿನ, ಆಷಾಢದ ಗುರು ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮುಖ್ಯ ಸಂದರ್ಭ, ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾದ್ದರಿಂದ ಪಠಿಸುವವರು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕೂರುತ್ತಾರೆ. ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನಿರುವುದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹೊರಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯ ಕೋಷ್ಠದಲ್ಲಿ; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವವರು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಪಠಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.

ರುದ್ರಯಾಮಲದ ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಕವಚ ಗಂಭೀರವಾದ ಆವೃತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲಶ್ರುತಿ ವಿದ್ವಾಂಸನ ಪಟ್ಟಿ: ಜ್ಞಾನ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಹಿಡಿತ, ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸು, ಅಪಮೃತ್ಯು ಭಯದ ನಿವಾರಣೆ. ಅದನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಸುವುದು ಅದು ಭರವಸೆ ಕೊಡದೆ ಷರತ್ತು ಹಾಕುವುದು. ಶುಚಿಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಮೂರು ಬಾರಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಬಿಡದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮೂರೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಣ, ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ — ಇಷ್ಟಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಅದು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಬಾಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಪಠಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪಠ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಬೇರೆ ಧಾಟಿ, ಮತ್ತು ಈ ದೇವತೆಗೆ ಅದೇ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾತು

ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಮನೆಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜೋಡಣೆ ಇಷ್ಟೇ: ಮೊದಲು ಗಣಪತಿ, ಆಮೇಲೆ ಆ ದಿನದ ಪಾಠ. ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಗರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿನಾಯಕ ನಾಮಾವಳಿ, ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಅಥವಾ ಹಯಗ್ರೀವ. ಗ್ರಹವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬಯಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬುಧವಾರ ಬುಧ ನಾಮಾವಳಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ — ಮಾತು, ಲೆಕ್ಕ ಮತ್ತು ವಿವರಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಬುಧನ ಪಾಲು — ಮತ್ತು ಗುರುವಾರ ಗುರು ನಾಮಾವಳಿ. ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ ಫಲವಿದೆ; ಫಲಿತಾಂಶದ ಹಿಂದಿನ ವಾರ ಶುರು ಮಾಡಿದರೆ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದೂ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ.

ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯ ದಿನ ವಾದ್ಯ, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್, ತಬಲಾ, ಸಲಕರಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒರೆಸಿ, ಕುಂಕುಮ ಇಟ್ಟು, ಅಂದು ಬಳಸದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಮಗುವಿನ ವಿದ್ಯಾರಂಭ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಅಥವಾ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಗೆ; ಈ ಎರಡೂ ದಿನಾಂಕಗಳು ಸರಿಯುತ್ತವೆ, ಹಬ್ಬಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಮುಹೂರ್ತ ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ.

ನೇರ ಮಾತು ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಯಾವ ಪಠ್ಯವನ್ನೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶ್ರಮದ ಪಕ್ಕದಾರಿ ಎಂದು ಮಾರಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಕವಚ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿಡದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯಾಸ ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಸರಸ್ವತಿ ಅರ್ಚನೆ ಕಲಿಕೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದೇ ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದು ಫಲವಲ್ಲ, ಕಲಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಪಠಿಸಿ ಓದದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅರ್ಧ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಮಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ.