ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರಂ

ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ, ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ಬೋಧಿಸುವ ಶಿವ - ಗುರುಗಳಿಗೂ ಗುರು, ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಚಿನ್ಮುದ್ರೆ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತವನು. ಹದಿಮೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಸಮಾಪ್ತಿವಾಕ್ಯ ಇದನ್ನು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಸೂತಸಂಹಿತೆಯ ಮುಕ್ತಿಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಧ್ಯಾನಸ್ತೋತ್ರ - ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವ

ಮೊದಲು ಒಂದು ಗೊಂದಲ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಇದು ಆದಿ ಶಂಕರರ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರವಲ್ಲ. ಶಂಕರರದು ವಿಶ್ವಂ ದರ್ಪಣ ದೃಶ್ಯಮಾನ ನಗರೀ ತುಲ್ಯಂ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಹತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು; ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಗೆ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀ ಗುರುಮೂರ್ತಯೇ ನಮ ಇದಂ ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಯೇ ಎಂಬ ಧ್ರುವಪದ. ಅದು ಅದ್ವೈತವನ್ನು ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ - ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗಿನ ಊರಿನಂತೆ ಜಗತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡುವುದು ಬೇರೆ ಕೆಲಸ: ಅದು ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜಟೆ, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರರೇಖೆ, ವಿಷದಿಂದ ನೀಲಿಯಾದ ಕಂಠ, ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನಂತಹ ಬಿಳುಪು. ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಹೆಸರು, ಆದರೆ ಪಠ್ಯ ಬೇರೆ.

ಬರಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಪಠಿಸಬೇಕು? ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ರೂಪವೇ ಬೋಧನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಉತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸನಕಾದಿ ಮುನಿಗಳ ಸಂಶಯ ಆತನ ಮೌನದಲ್ಲೇ ಕರಗುತ್ತದೆ, ತೋರುಬೆರಳಿಗೆ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ತಾಕಿಸಿದ ಮುದ್ರೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ಹೇಳಲಾಗದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಓದಿನಲ್ಲಿ, ಪಾಠ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಯೋಚಿಸಿಯೂ ಬಗೆಹರಿಯದ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಬೇಕಾದವರು ಈ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮಿತ ಪಠಣದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದು ಕಲಿಕೆಯ ಮಂಜು ತಿಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಂಬಿಕೆ. ಇದು ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

ಹೇಗೆ, ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು

ಗುರುವಾರ ಸಹಜ ದಿನ. ಆಷಾಢದ ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂದರ್ಭ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮೊದಲು, ಹೊಸ ಅಭ್ಯಾಸ ಶುರುಮಾಡುವಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು; ವರ್ಷದ ಪಾಠ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಪಠಿಸುವವರು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕೂರುತ್ತಾರೆ; ವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುವ ದಿಕ್ಕೂ ಅದೇ. ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹೊರಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯ ಕೋಷ್ಠದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವವರು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಸ್ತೋತ್ರ ಹೇಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ದೀಪ, ಬಿಳಿ ಹೂವು, ಶುದ್ಧ ಪಠಣ - ಇಷ್ಟೇ ಸಾಕು; ಈ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉಪಚಾರ ವಿಧಿಸಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಗುರುವಾರ ಹನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ನಲವತ್ತೆಂಟು ದಿನ ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ, ರೂಢಿಯವು.