ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಂ

ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಂ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅದ್ವೈತ ಸ್ತೋತ್ರ; ಇದನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ರಚನೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಆತ್ಮಷಟ್ಕಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದಕ್ಕಿದೆ. ನರ್ಮದಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದರು "ನೀನು ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಬಾಲಕ ಶಂಕರರು ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೂ "ನಾನು ಇದಲ್ಲ, ಅದಲ್ಲ" ಎಂದು ಒಂದೊಂದನ್ನೇ ಬಿಡುತ್ತಾ ಹೋಗಿ, ಕೊನೆಗೆ "ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್", ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆನಂದವೇ ರೂಪವಾದ ಶಿವನೇ ನಾನು ಎಂದು ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1: ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ನಾನಲ್ಲ. ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು ನಾನಲ್ಲ. ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಕೂಡ ನಾನಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 2: ಪ್ರಾಣ, ಪಂಚವಾಯುಗಳು, ದೇಹದ ಏಳು ಧಾತುಗಳು, ಐದು ಕೋಶಗಳು ನಾನಲ್ಲ. ಮಾತು, ಕೈ, ಕಾಲು ಮೊದಲಾದ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 3: ದ್ವೇಷ-ರಾಗ, ಲೋಭ-ಮೋಹ, ಮದ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ ನನ್ನಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೂ ನನಗೆ ಗುರಿಗಳಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನೇ ಪೂರ್ಣ.

ಶ್ಲೋಕ 4: ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ, ಸುಖ-ದುಃಖ ನನಗಿಲ್ಲ. ಮಂತ್ರ, ತೀರ್ಥ, ವೇದ, ಯಜ್ಞ ನಾನಲ್ಲ. ಊಟ, ಉಣ್ಣುವ ವಸ್ತು, ಉಣ್ಣುವವನು ಈ ಮೂರೂ ನಾನಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 5: ಸಾವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಜಾತಿಭೇದವಿಲ್ಲ. ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಹುಟ್ಟು ಇಲ್ಲ. ಬಂಧು, ಮಿತ್ರ, ಗುರು, ಶಿಷ್ಯ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 6: ನಾನು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ, ನಿರಾಕಾರ; ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ನನಗೆ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ಬಿಡುಗಡೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದವನು.

ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಮತ್ತು ಆರನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಪಾಠಗಳಿವೆ (ಉದಾ. "ಸದಾ ಮೇ ಸಮತ್ವಂ ನ ಮುಕ್ತಿರ್ನ ಬಂಧಃ"). ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡುವ ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಮಹತ್ವ

ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ "ನೇತಿ ನೇತಿ" (ಇದಲ್ಲ, ಇದಲ್ಲ) ವಿಚಾರವನ್ನು ಹಾಡಬಹುದಾದ ಸರಳ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ವಿಶೇಷ. ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ "ನನ್ನದು" ಎಂಬ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಬೇಗ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಸೋಮವಾರಗಳು, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ, ಪ್ರದೋಷದ ಸಂಜೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮೂರು ಬಾರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಮೌನವಾಗಿರಿ. ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನೀರು, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನನಕ್ಕಾಗಿ, ಪೂಜಾ ವಿಧಿ ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ.