ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕಂ
|| ಮನೀಷಾಪಂಚಕಂ ||
ಅನ್ನಮಯಾದನ್ನಮಯಮಥವಾ ಚೈತನ್ಯಮೇವ ಚೈತನ್ಯಾತ್ |
ಯತಿವರ ದೂರೀಕರ್ತುಂ ವಾಂಛಸಿ ಕಿಂ ಬ್ರೂಹಿ ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛೇತಿ ||
ಪ್ರತ್ಯಗ್ವಸ್ತುನಿ ನಿಸ್ತರಂಗಸಹಜಾನಂದಾವಬೋಧಾಂಬುಧೌ
ವಿಪ್ರೋಽಯಂ ಶ್ವಪಚೋಽಯಮಿತ್ಯಪಿ ಮಹಾನ್ಕೋಽಯಂ ವಿಭೇದಭ್ರಮಃ |
ಕಿಂ ಗಂಗಾಂಬುನಿ ಬಿಂಬಿತೇಽಂಬರಮಣೌ ಚಾಂಡಾಲವೀಥೀಪಯಃ
ಪೂರೇ ವಾಽಂತರಮಸ್ತಿ ಕಾಂಚನಘಟೀಮೃತ್ಕುಂಭಯೋರ್ವಾಽಂಬರೇ ||
ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಿಷು ಸ್ಫುಟತರಾ ಯಾ ಸಂವಿದುಜ್ಜೃಂಭತೇ
ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಪಿಪೀಲಿಕಾಂತತನುಷು ಪ್ರೋತಾ ಜಗತ್ಸಾಕ್ಷಿಣೀ |
ಸೈವಾಹಂ ನ ಚ ದೃಶ್ಯವಸ್ತ್ವಿತಿ ದೃಢಪ್ರಜ್ಞಾಪಿ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಚೇ-
ಚ್ಚಾಂಡಾಲೋಽಸ್ತು ಸ ತು ದ್ವಿಜೋಽಸ್ತು ಗುರುರಿತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ || 1 ||
ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮಿದಂ ಜಗಚ್ಚ ಸಕಲಂ ಚಿನ್ಮಾತ್ರವಿಸ್ತಾರಿತಂ
ಸರ್ವಂ ಚೈತದವಿದ್ಯಯಾ ತ್ರಿಗುಣಯಾಽಶೇಷಂ ಮಯಾ ಕಲ್ಪಿತಂ |
ಇತ್ಥಂ ಯಸ್ಯ ದೃಢಾ ಮತಿಃ ಸುಖತರೇ ನಿತ್ಯೇ ಪರೇ ನಿರ್ಮಲೇ
ಚಾಂಡಾಲೋಽಸ್ತು ಸ ತು ದ್ವಿಜೋಽಸ್ತು ಗುರುರಿತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ || 2 ||
ಶಶ್ವನ್ನಶ್ವರಮೇವ ವಿಶ್ವಮಖಿಲಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ವಾಚಾ ಗುರೋ-
ರ್ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿರಂತರಂ ವಿಮೃಶತಾ ನಿರ್ವ್ಯಾಜಶಾಂತಾತ್ಮನಾ |
ಭೂತಂ ಭಾವಿ ಚ ದುಷ್ಕೃತಂ ಪ್ರದಹತಾ ಸಂವಿನ್ಮಯೇ ಪಾವಕೇ
ಪ್ರಾರಬ್ಧಾಯ ಸಮರ್ಪಿತಂ ಸ್ವವಪುರಿತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ || 3 ||
ಯಾ ತಿರ್ಯಙ್ನರದೇವತಾಭಿರಹಮಿತ್ಯಂತಃ ಸ್ಫುಟಾ ಗೃಹ್ಯತೇ
ಯದ್ಭಾಸಾ ಹೃದಯಾಕ್ಷದೇಹವಿಷಯಾ ಭಾಂತಿ ಸ್ವತೋಽಚೇತನಾಃ |
ತಾಂ ಭಾಸ್ಯೈಃ ಪಿಹಿತಾರ್ಕಮಂಡಲನಿಭಾಂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಂ ಸದಾ ಭಾವಯ-
ನ್ಯೋಗೀ ನಿರ್ವೃತಮಾನಸೋ ಹಿ ಗುರುರಿತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ || 4 ||
ಯತ್ಸೌಖ್ಯಾಂಬುಧಿಲೇಶಲೇಶತ ಇಮೇ ಶಕ್ರಾದಯೋ ನಿರ್ವೃತಾ
ಯಚ್ಚಿತ್ತೇ ನಿತರಾಂ ಪ್ರಶಾಂತಕಲನೇ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಮುನಿರ್ನಿರ್ವೃತಃ |
ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಸುಖಾಂಬುಧೌ ಗಲಿತಧೀರ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ ನ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್
ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ ಸುರೇಂದ್ರವಂದಿತಪದೋ ನೂನಂ ಮನೀಷಾ ಮಮ || 5 ||
ದಾಸಸ್ತೇಽಹಂ ದೇಹದೃಷ್ಟ್ಯಾಽಸ್ಮಿ ಶಂಭೋ
ಜಾತಸ್ತೇಂಽಶೋ ಜೀವದೃಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ರಿದೃಷ್ಟೇ |
ಸರ್ವಸ್ಯಾಽಽತ್ಮನ್ನಾತ್ಮದೃಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ವಮೇವೇ-
ತ್ಯೇವಂ ಮೇ ಧೀರ್ನಿಶ್ಚಿತಾ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರೈಃ ||ಇತಿ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಮನೀಷಾಪಂಚಕಂ ಸಂಪೂರ್ಣಂ||
ಮೂಲ ಪಠ್ಯ: Wikisource (CC BY-SA 4.0)
ಅರ್ಥ
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಅದ್ವೈತದ ಕಿರು ಕೃತಿ. "ಮನೀಷಾ" ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಿಶ್ಚಯ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಶಂಕರರ ದಾರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಚಾಂಡಾಲನು ಎದುರಾದನು. "ದೂರ ಸರಿ" ಎಂದಾಗ ಅವನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಶಂಕರರು ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರವೇ ಈ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕವೂ "ಇತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ" (ಇದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಚಾಂಡಾಲನು ಪರಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ
ಚಾಂಡಾಲನ ಪ್ರಶ್ನೆ: "ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗು ಎನ್ನುತ್ತೀಯೋ? ಅಥವಾ ಒಳಗಿರುವ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅದೇ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ?" ಮುಂದುವರಿದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ಗಂಗೆಯ ನೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಹೊಲಗೇರಿಯ ಬೀದಿನೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಭೇದವಿದೆಯೇ? ಚಿನ್ನದ ಕೊಡದೊಳಗಿನ ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯೊಳಗಿನ ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೇ?
ಶ್ಲೋಕ 1: ಎಚ್ಚರ, ಕನಸು, ಗಾಢನಿದ್ರೆ ಮೂರರಲ್ಲೂ ಬೆಳಗುವ ಅರಿವು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಇರುವೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಅರಿವೇ ನಾನು ಎಂಬ ದೃಢ ಜ್ಞಾನ ಯಾರಿಗೆ ಇದೆಯೋ, ಅವನು ಚಾಂಡಾಲನಾಗಲಿ ದ್ವಿಜನಾಗಲಿ, ಅವನೇ ನನ್ನ ಗುರು.
ಶ್ಲೋಕ 2: ಈ ಜಗತ್ತು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ; ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಇದೆಲ್ಲ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿ ನಿತ್ಯವೂ ನಿರ್ಮಲವೂ ಆದ ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅವನು ಗುರು.
ಶ್ಲೋಕ 3: ಗುರುವಿನ ಮಾತಿನಿಂದ ಜಗತ್ತು ನಶ್ವರವೆಂದು ಅರಿತು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಉಳಿದ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಬ್ಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುವುದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯ.
ಶ್ಲೋಕ 4: ಪ್ರಾಣಿ, ಮನುಷ್ಯ, ದೇವತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಳಗೆ "ನಾನು" ಎಂದು ಅನುಭವಿಸುವ ಅರಿವು ಮೋಡ ಮುಚ್ಚಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ವಿಷಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನೇ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಶಾಂತಚಿತ್ತ ಯೋಗಿ ಗುರು.
ಶ್ಲೋಕ 5: ಯಾವ ಆನಂದಸಾಗರದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹನಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಆ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಕರಗಿಹೋದವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂಥವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ದೇವೇಂದ್ರನೂ ನಮಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ: "ಶಂಭೋ, ದೇಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸ; ಜೀವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಅಂಶ; ಆತ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀನೇ ನಾನು." ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿ ಇದು.
ಮಹತ್ವ
ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹುಟ್ಟು, ಜಾತಿ, ಉಡುಪು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಅದರ ಅಳತೆ ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಸಾರ. ಸನ್ಯಾಸಿಯೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಒಬ್ಬನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಿದ ಪ್ರಸಂಗ ಇದು. ಹೀಗಾಗಿ ವೇದಾಂತ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಪಾಠವಾಗಿ ಹಿರಿಯರು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇದು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ
ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಪಂಚಮಿಯ ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆ ಹಾಗೂ ಸೋಮವಾರಗಳೂ ಸೂಕ್ತ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೂವಿಟ್ಟು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಮ್ಮೆ ಅರ್ಥ ನೆನೆಯುತ್ತ ಓದಿ. ಓದಿದ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು "ಇತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ" ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವುದು ಹಿರಿಯರು ತೋರಿಸಿದ ಕ್ರಮ. ಇದು ವಿಚಾರಪ್ರಧಾನ ಕೃತಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಮನನ ಮುಖ್ಯ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕವನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕದಲ್ಲಿ "ಮನೀಷಾ" ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕವನ್ನು ಯಾವ ದಿನ ಪಠಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ?
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕವನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಓದಬಹುದೇ?
ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ?
ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು
Comments
Please login to leave a comment
Loading comments...