ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕಂ

ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಅದ್ವೈತದ ಕಿರು ಕೃತಿ. "ಮನೀಷಾ" ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಿಶ್ಚಯ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಶಂಕರರ ದಾರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಚಾಂಡಾಲನು ಎದುರಾದನು. "ದೂರ ಸರಿ" ಎಂದಾಗ ಅವನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಶಂಕರರು ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರವೇ ಈ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕವೂ "ಇತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ" (ಇದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಚಾಂಡಾಲನು ಪರಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಚಾಂಡಾಲನ ಪ್ರಶ್ನೆ: "ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗು ಎನ್ನುತ್ತೀಯೋ? ಅಥವಾ ಒಳಗಿರುವ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅದೇ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ?" ಮುಂದುವರಿದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ಗಂಗೆಯ ನೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಹೊಲಗೇರಿಯ ಬೀದಿನೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಭೇದವಿದೆಯೇ? ಚಿನ್ನದ ಕೊಡದೊಳಗಿನ ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯೊಳಗಿನ ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೇ?

ಶ್ಲೋಕ 1: ಎಚ್ಚರ, ಕನಸು, ಗಾಢನಿದ್ರೆ ಮೂರರಲ್ಲೂ ಬೆಳಗುವ ಅರಿವು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಇರುವೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಅರಿವೇ ನಾನು ಎಂಬ ದೃಢ ಜ್ಞಾನ ಯಾರಿಗೆ ಇದೆಯೋ, ಅವನು ಚಾಂಡಾಲನಾಗಲಿ ದ್ವಿಜನಾಗಲಿ, ಅವನೇ ನನ್ನ ಗುರು.

ಶ್ಲೋಕ 2: ಈ ಜಗತ್ತು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ; ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಇದೆಲ್ಲ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿ ನಿತ್ಯವೂ ನಿರ್ಮಲವೂ ಆದ ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅವನು ಗುರು.

ಶ್ಲೋಕ 3: ಗುರುವಿನ ಮಾತಿನಿಂದ ಜಗತ್ತು ನಶ್ವರವೆಂದು ಅರಿತು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಉಳಿದ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಬ್ಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುವುದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯ.

ಶ್ಲೋಕ 4: ಪ್ರಾಣಿ, ಮನುಷ್ಯ, ದೇವತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಳಗೆ "ನಾನು" ಎಂದು ಅನುಭವಿಸುವ ಅರಿವು ಮೋಡ ಮುಚ್ಚಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ವಿಷಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನೇ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಶಾಂತಚಿತ್ತ ಯೋಗಿ ಗುರು.

ಶ್ಲೋಕ 5: ಯಾವ ಆನಂದಸಾಗರದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹನಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಆ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಕರಗಿಹೋದವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂಥವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ದೇವೇಂದ್ರನೂ ನಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ: "ಶಂಭೋ, ದೇಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸ; ಜೀವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಅಂಶ; ಆತ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀನೇ ನಾನು." ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿ ಇದು.

ಮಹತ್ವ

ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹುಟ್ಟು, ಜಾತಿ, ಉಡುಪು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಅದರ ಅಳತೆ ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಸಾರ. ಸನ್ಯಾಸಿಯೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಒಬ್ಬನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಿದ ಪ್ರಸಂಗ ಇದು. ಹೀಗಾಗಿ ವೇದಾಂತ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಪಾಠವಾಗಿ ಹಿರಿಯರು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇದು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಪಂಚಮಿಯ ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆ ಹಾಗೂ ಸೋಮವಾರಗಳೂ ಸೂಕ್ತ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೂವಿಟ್ಟು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಮ್ಮೆ ಅರ್ಥ ನೆನೆಯುತ್ತ ಓದಿ. ಓದಿದ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು "ಇತ್ಯೇಷಾ ಮನೀಷಾ ಮಮ" ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವುದು ಹಿರಿಯರು ತೋರಿಸಿದ ಕ್ರಮ. ಇದು ವಿಚಾರಪ್ರಧಾನ ಕೃತಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಮನನ ಮುಖ್ಯ.