ಕಾಶೀ ಪಂಚಕಂ

ಕಾಶೀ ಪಂಚಕವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರದ್ದೆಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುವ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪುಟ್ಟ ಕೃತಿ. ಕಾಶಿ ಎಂಬ ಪದ "ಕಾಶ್" ಅಂದರೆ ಬೆಳಗು ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಆ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಹಿಡಿದು, ಹೊರಗಿನ ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ಒಳಗಿನ ಅರಿವಿನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ. ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆ, ಗಂಗೆ, ಭವಾನಿ, ವಿಶ್ವೇಶ, ಗಯೆ, ಪ್ರಯಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಕನ ದೇಹ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳು "ಸಾ ಕಾಶಿಕಾಹಂ ನಿಜಬೋಧರೂಪಾ" (ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಅರಿವಿನ ರೂಪವಾದ ಆ ಕಾಶಿಯೇ ನಾನು) ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1: ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ನಿಂತು ಬರುವ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯೇ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆ. ಹರಿಯುವ ಜ್ಞಾನಪ್ರವಾಹವೇ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆದಿಗಂಗೆ. ಅಂಥ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಕಾಶಿ ನಾನೇ.

ಶ್ಲೋಕ 2: ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಟದಂತೆ, ಇಂದ್ರಜಾಲದಂತೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಸತ್, ಚಿತ್, ಆನಂದಗಳು ಒಂದಾಗಿರುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮರೂಪವೇ ಕಾಶಿ; ಅದು ನಾನೇ.

ಶ್ಲೋಕ 3: ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಐದು ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭವಾನಿ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಅಂತರಾತ್ಮನಾದ ಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಶಿವ. ಹೀಗೆ ಭವಾನಿ ಶಂಕರರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಾಶಿ ನನ್ನೊಳಗೇ ಇದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 4: ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಶಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ; ಕಾಶಿಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಶಿಯನ್ನು ಅರಿತವನು ನಿಜವಾಗಿ ಕಾಶಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ. "ಕಾಶ್" ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಮೇಲಿನ ಶಬ್ದಚಮತ್ಕಾರ ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸು.

ಶ್ಲೋಕ 5: ಈ ಶರೀರವೇ ಕಾಶೀಕ್ಷೇತ್ರ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ ಜ್ಞಾನವೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ಗಂಗೆ. ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಗಳೇ ಗಯೆ. ಗುರುಚರಣಗಳ ಧ್ಯಾನವೇ ಪ್ರಯಾಗ. ತುರೀಯನಾದ, ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ. ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಇರುವಾಗ ಬೇರೆ ತೀರ್ಥ ಯಾವುದಿದೆ?

ಮಹತ್ವ

ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾತ್ರೆಯ ಗುರಿ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋದವನು ಒಳಗಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡರೆ ಯಾತ್ರೆ ಸಾರ್ಥಕ; ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಲಾಗದವನೂ ಈ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿ ಅದೇ ಶಾಂತಿಯತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು. ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಗುರುಧ್ಯಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ತೀರ್ಥಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನದ ನಂತರ, ಸ್ನಾನದ ನೀರನ್ನೇ ಗಂಗೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಈ ಪಂಚಕವನ್ನು ಓದುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಸೋಮವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸಬಹುದು. ಶಂಕರ ಜಯಂತಿ, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ದಿನಗಳೂ ಸೂಕ್ತ. ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ ಧ್ಯಾನದ ಮುನ್ನ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ.