||ಆನಂದಲಹರೀ||
ಭವಾನಿ ಸ್ತೋತುಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಭವತಿ ಚತುರ್ಭಿರ್ನ ವದನೈಃ
ಪ್ರಜಾನಾಮೀಶಾನಸ್ತ್ರಿಪುರಮಥನಃ ಪಂಚಭಿರಪಿ |
ನ ಷಡ್ಭಿಃ ಸೇನಾನೀರ್ದಶಶತಮುಖೈರಪ್ಯಹಿಪತಿ-
ಸ್ತದಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಕೇಷಾಂ ಕಥಯ ಕಥಮಸ್ಮಿನ್ನವಸರಃ || 1 ||
ಘೃತಕ್ಷೀರದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧುಮಧುರಿಮಾ ಕೈರಪಿ ಪದೈ-
ರ್ವಿಶಿಷ್ಯಾನಾಖ್ಯೇಯೋ ಭವತಿ ರಸನಾಮಾತ್ರವಿಷಯಃ |
ತಥಾ ತೇ ಸೌಂದರ್ಯಂ ಪರಮಶಿವದೃಙ್ಮಾತ್ರವಿಷಯಃ
ಕಥಂಕಾರಂ ಬ್ರೂಮಃ ಸಕಲನಿಗಮಾಗೋಚರಗುಣೇ || 2 ||
ಮುಖೇ ತೇ ತಾಂಬೂಲಂ ನಯನಯುಗಲೇ ಕಜ್ಜಲಕಲಾ
ಲಲಾಟೇ ಕಾಶ್ಮೀರಂ ವಿಲಸತಿ ಗಲೇ ಮೌಕ್ತಿಕಲತಾ |
ಸ್ಫುರತ್ಕಾಂಚೀ ಶಾಟೀ ಪೃಥುಕಟಿತಟೇ ಹಾಟಕಮಯೀ
ಭಜಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಗೌರೀಂ ನಗಪತಿಕಿಶೋರೀಮವಿರತಂ || 3 ||
ವಿರಾಜನ್ಮಂದಾರದ್ರುಮಕುಸುಮಹಾರಸ್ತನತಟೀ-
ನದದ್ವೀಣಾನಾದಶ್ರವಣವಿಲಸತ್ಕುಂಡಲಗುಣಾ |
ನತಾಂಗೀ ಮಾತಂಗೀ ರುಚಿರಗತಿಭಂಗೀ ಭಗವತೀ
ಸತೀ ಶಂಭೋರಂಭೋರುಹಚಟುಲಚಕ್ಷುರ್ವಿಜಯತೇ || 4 ||
ನವೀನಾರ್ಕಭ್ರಾಜನ್ಮಣಿಕನಕಭೂಷಾಪರಿಕರೈ-
ರ್ವೃತಾಂಗೀ ಸಾರಂಗೀರುಚಿರನಯನಾಂಗೀಕೃತಶಿವಾ |
ತಟಿತ್ಪೀತಾ ಪೀತಾಂಬರಲಲಿತಮಂಜೀರಸುಭಗಾ
ಮಮಾಪರ್ಣಾ ಪೂರ್ಣಾ ನಿರವಧಿಸುಖೈರಸ್ತು ಸುಮುಖೀ || 5 ||
ಹಿಮಾದ್ರೇಃ ಸಂಭೂತಾ ಸುಲಲಿತಕರೈಃ ಪಲ್ಲವಯುತಾ
ಸುಪುಷ್ಪಾ ಮುಕ್ತಾಭಿರ್ಭ್ರಮರಕಲಿತಾ ಚಾಲಕಭರೈಃ |
ಕೃತಸ್ಥಾಣುಸ್ಥಾನಾ ಕುಚಫಲನತಾ ಸೂಕ್ತಿಸರಸಾ
ರುಜಾಂ ಹಂತ್ರೀ ಗಂತ್ರೀ ವಿಲಸತಿ ಚಿದಾನಂದಲತಿಕಾ || 6 ||
ಸಪರ್ಣಾಮಾಕೀರ್ಣಾಂ ಕತಿಪಯಗುಣೈಃ ಸಾದರಮಿಹ
ಶ್ರಯಂತ್ಯನ್ಯೇ ವಲ್ಲೀಂ ಮಮ ತು ಮತಿರೇವಂ ವಿಲಸತಿ |
ಅಪರ್ಣೈಕಾ ಸೇವ್ಯಾ ಜಗತಿ ಸಕಲೈರ್ಯತ್ಪರಿವೃತಃ
ಪುರಾಣೋಽಪಿ ಸ್ಥಾಣುಃ ಫಲತಿ ಕಿಲ ಕೈವಲ್ಯಪದವೀಂ || 7 ||
ವಿಧಾತ್ರೀ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ತ್ವಮಸಿ ಸಕಲಾಮ್ನಾಯಜನನೀ
ತ್ವಮರ್ಥಾನಾಂ ಮೂಲಂ ಧನದನಮನೀಯಾಂಘ್ರಿಕಮಲೇ |
ತ್ವಮಾದಿಃ ಕಾಮಾನಾಂ ಜನನಿ ಕೃತಕಂದರ್ಪವಿಜಯೇ
ಸತಾಂ ಮುಕ್ತೇರ್ಬೀಜಂ ತ್ವಮಸಿ ಪರಮಬ್ರಹ್ಮಮಹಿಷೀ || 8 ||
ಪ್ರಭೂತಾ ಭಕ್ತಿಸ್ತೇ ಯದಪಿ ನ ಮಮಾಲೋಲಮನಸ-
ಸ್ತ್ವಯಾ ತು ಶ್ರೀಮತ್ಯಾ ಸದಯಮವಲೋಕ್ಯೋಽಹಮಧುನಾ |
ಪಯೋದಃ ಪಾನೀಯಂ ದಿಶತಿ ಮಧುರಂ ಚಾತಕಮುಖೇ
ಭೃಶಂ ಶಂಕೇ ಕೈರ್ವಾ ವಿಧಿಭಿರನುನೀತಾ ಮಮ ಮತಿಃ || 9 ||
ಕೃಪಾಪಾಂಗಾಲೋಕಂ ವಿತರ ತರಸಾ ಸಾಧುಚರಿತೇ
ನ ತೇ ಯುಕ್ತೋಪೇಕ್ಷಾ ಮಯಿ ಶರಣದೀಕ್ಷಾಮುಪಗತೇ |
ನ ಚೇದಿಷ್ಟಂ ದದ್ಯಾದನುಪದಮಹೋ ಕಲ್ಪಲತಿಕಾ
ವಿಶೇಷಃ ಸಾಮಾನ್ಯೈಃ ಕಥಮಿತರವಲ್ಲೀಪರಿಕರೈಃ || 10 ||
ಮಹಾಂತಂ ವಿಶ್ವಾಸಂ ತವ ಚರಣಪಂಕೇರುಹಯುಗೇ
ನಿಧಾಯಾನ್ಯನ್ನೈವಾಶ್ರಿತಮಿಹ ಮಯಾ ದೈವತಮುಮೇ |
ತಥಾಪಿ ತ್ವಚ್ಚೇತೋ ಯದಿ ಮಯಿ ನ ಜಾಯೇತ ಸದಯಂ
ನಿರಾಲಂಬೋ ಲಂಬೋದರಜನನಿ ಕಂ ಯಾಮಿ ಶರಣಂ || 11 ||
ಅಯಃ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಲಗ್ನಂ ಸಪದಿ ಲಭತೇ ಹೇಮಪದವೀಂ
ಯಥಾ ರಥ್ಯಾಪಾಥಃ ಶುಚಿ ಭವತಿ ಗಂಗೌಘಮಿಲಿತಂ |
ತಥಾ ತತ್ತತ್ಪಾಪೈರತಿಮಲಿನಮಂತರ್ಮಮ ಯದಿ
ತ್ವಯಿ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಸಕ್ತಂ ಕಥಮಿವ ನ ಜಾಯೇತ ವಿಮಲಂ || 12 ||
ತ್ವದನ್ಯಸ್ಮಾದಿಚ್ಛಾವಿಷಯಫಲಲಾಭೇ ನ ನಿಯಮ-
ಸ್ತ್ವಮಜ್ಞಾನಾಮಿಚ್ಛಾಧಿಕಮಪಿ ಸಮರ್ಥಾ ವಿತರಣೇ |
ಇತಿ ಪ್ರಾಹುಃ ಪ್ರಾಂಚಃ ಕಮಲಭವನಾದ್ಯಾಸ್ತ್ವಯಿ ಮನ-
ಸ್ತ್ವದಾಸಕ್ತಂ ನಕ್ತಂದಿವಮುಚಿತಮೀಶಾನಿ ಕುರು ತತ್ || 13 ||
ಸ್ಫುರನ್ನಾನಾರತ್ನಸ್ಫಟಿಕಮಯಭಿತ್ತಿಪ್ರತಿಫಲ-
ತ್ತ್ವದಾಕಾರಂ ಚಂಚಚ್ಛಶಧರಕಲಾಸೌಧಶಿಖರಂ |
ಮುಕುಂದಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರಪ್ರಭೃತಿಪರಿವಾರಂ ವಿಜಯತೇ
ತವಾಗಾರಂ ರಮ್ಯಂ ತ್ರಿಭುವನಮಹಾರಾಜಗೃಹಿಣಿ || 14 ||
ನಿವಾಸಃ ಕೈಲಾಸೇ ವಿಧಿಶತಮಖಾದ್ಯಾಃ ಸ್ತುತಿಕರಾಃ
ಕುಟುಂಬಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಕೃತಕರಪುಟಃ ಸಿದ್ಧಿನಿಕರಃ |
ಮಹೇಶಃ ಪ್ರಾಣೇಶಸ್ತದವನಿಧರಾಧೀಶತನಯೇ
ನ ತೇ ಸೌಭಾಗ್ಯಸ್ಯ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಮನಾಗಸ್ತಿ ತುಲನಾ || 15 ||
ವೃಷೋ ವೃದ್ಧೋ ಯಾನಂ ವಿಷಮಶನಮಾಶಾ ನಿವಸನಂ
ಶ್ಮಶಾನಂ ಕ್ರೀಡಾಭೂರ್ಭುಜಗನಿವಹೋ ಭೂಷಣವಿಧಿಃ |
ಸಮಗ್ರಾ ಸಾಮಗ್ರೀ ಜಗತಿ ವಿದಿತೈವ ಸ್ಮರರಿಪೋ-
ರ್ಯದೇತಸ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಂ ತವ ಜನನಿ ಸೌಭಾಗ್ಯಮಹಿಮಾ || 16 ||
ಅಶೇಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಪ್ರಲಯವಿಧಿನೈಸರ್ಗಿಕಮತಿಃ
ಶ್ಮಶಾನೇಷ್ವಾಸೀನಃ ಕೃತಭಸಿತಲೇಪಃ ಪಶುಪತಿಃ |
ದಧೌ ಕಂಠೇ ಹಾಲಾಹಲಮಖಿಲಭೂಗೋಲಕೃಪಯಾ
ಭವತ್ಯಾಃ ಸಂಗತ್ಯಾಃ ಫಲಮಿತಿ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಲಯೇ || 17 ||
ತ್ವದೀಯಂ ಸೌಂದರ್ಯಂ ನಿರತಿಶಯಮಾಲೋಕ್ಯ ಪರಯಾ
ಭಿಯೈವಾಸೀದ್ಗಂಗಾ ಜಲಮಯತನುಃ ಶೈಲತನಯೇ |
ತದೇತಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವದನಕಮಲಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಕೃಪಯಾ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಾತನ್ವನ್ನಿಜಶಿರಸಿ ವಾಸೇನ ಗಿರಿಶಃ || 18 ||
ವಿಶಾಲಶ್ರೀಖಂಡದ್ರವಮೃಗಮದಾಕೀರ್ಣಘುಸೃಣ-
ಪ್ರಸೂನವ್ಯಾಮಿಶ್ರಂ ಭಗವತಿ ತವಾಭ್ಯಂಗಸಲಿಲಂ |
ಸಮಾದಾಯ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಚಲಿತಪದಪಾಂಸೂನ್ನಿಜಕರೈಃ
ಸಮಾಧತ್ತೇ ಸೃಷ್ಟಿಂ ವಿಬುಧಪುರಪಂಕೇರುಹದೃಶಾಂ || 19 ||
ವಸಂತೇ ಸಾನಂದೇ ಕುಸುಮಿತಲತಾಭಿಃ ಪರಿವೃತೇ
ಸ್ಫುರನ್ನಾನಾಪದ್ಮೇ ಸರಸಿ ಕಲಹಂಸಾಲಿಸುಭಗೇ |
ಸಖೀಭಿಃ ಖೇಲಂತೀಂ ಮಲಯಪವನಾಂದೋಲಿತಜಲೇ
ಸ್ಮರೇದ್ಯಸ್ತ್ವಾಂ ತಸ್ಯ ಜ್ವರಜನಿತಪೀಡಾಪಸರತಿ || 20 ||ಆನಂದಲಹರೀ ಸಂಪೂರ್ಣಾ||
ಆನಂದ ಲಹರೀ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸ್ತೋತ್ರ; ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ರಚನೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯಲಹರಿಯ ಮೊದಲ ನಲವತ್ತೊಂದು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ "ಆನಂದಲಹರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿರುವುದರಿಂದ ಗೊಂದಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಅದಲ್ಲ, "ಭವಾನಿ ಸ್ತೋತುಂ ತ್ವಾಂ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಬೇರೆ ಸ್ತೋತ್ರ. ನಾಲ್ಕು ಮುಖದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಐದು ಮುಖದ ಶಿವ, ಆರು ಮುಖದ ಷಣ್ಮುಖ, ಸಾವಿರ ಮುಖದ ಆದಿಶೇಷನಿಗೂ ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಆಗದು, ಇನ್ನು ನನಗೆಲ್ಲಿ ಎಂಬ ವಿನಯದಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ 1–2: ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಜೇನಿನ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗದು, ನಾಲಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತು; ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಪರಮಶಿವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕ 3–6: ದೇವಿಯ ರೂಪ: ಬಾಯಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ, ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಡಾಬು. ವೀಣೆಯ ನಾದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟ ಮಾತಂಗಿ, ಹಳದಿ ರೇಷ್ಮೆ ಉಟ್ಟ ಅಪರ್ಣೆ. ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಸ್ಥಾಣುವನ್ನು (ಶಿವನನ್ನು) ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ "ಚಿದಾನಂದ ಲತೆ" ಎಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಬಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ಲೋಕ 7: ಸುಂದರ ಶ್ಲೇಷೆ: ಬೇರೆಯವರು ಎಲೆಗಳಿರುವ (ಸಪರ್ಣ) ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಾನು ಅಪರ್ಣೆಯನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಹಳೆಯ ಕಂಬವೂ (ಸ್ಥಾಣು) ಕೈವಲ್ಯದ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ 8: ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೂ ಮೂಲ ನೀನೇ; ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಿಷಿ.
ಶ್ಲೋಕ 9–13: ಭಕ್ತನ ಮೊರೆ. ಮೋಡ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡುವಂತೆ ಕೃಪೆ ತೋರು; ಶರಣು ಬಂದವನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕದಲ್ಲ. "ಲಂಬೋದರನ ತಾಯೇ, ನೀನಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೆ ಶರಣಾಗಲಿ?" ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ಚಿನ್ನವಾಗುವಂತೆ, ಬೀದಿಯ ನೀರು ಗಂಗೆ ಸೇರಿ ಶುದ್ಧವಾಗುವಂತೆ, ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮ ಸೋಕಿದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ನಿರ್ಮಲವಾಗದೇ?
ಶ್ಲೋಕ 14–19: ರತ್ನದ ಅರಮನೆ, ಕೈಲಾಸದ ವಾಸ, ಮಹೇಶನೇ ಪತಿ; ನಿನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಮುದಿ ಎತ್ತು, ವಿಷದ ಊಟ, ಸ್ಮಶಾನ, ಹಾವಿನ ಆಭರಣ ಇದ್ದರೂ ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ನಿನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಹಿಮೆ; ಅವನು ಹಾಲಾಹಲ ಕುಡಿದದ್ದೂ ನಿನ್ನ ಸಂಗದ ಫಲ ಎಂಬ ವಿನೋದದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು.
ಶ್ಲೋಕ 20: ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಆಡುವ ದೇವಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನ ಜ್ವರದ ಬಾಧೆ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ತೋತ್ರದ ಮಾತು. ಇದು ಭಕ್ತಿಯ ಫಲಶ್ರುತಿ; ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬಿಡಬಾರದು.
ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ನೇಹದ ತಮಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಲೇ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ವಿಶೇಷ. ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶ್ಲೋಕದ "ನಿರಾಲಂಬೋ ಲಂಬೋದರಜನನಿ ಕಂ ಯಾಮಿ ಶರಣಮ್" ಎಂಬ ಸಾಲು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ಬಾಯಿಮಾತಾಗಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಪಾರ್ವತೀ-ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಓದಿ. ಶುಕ್ರವಾರ ಹಾಗೂ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಲ್ಲೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಪ್ಪತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದರೆ ಸಾಕು. ಕುಂಕುಮ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ತಾಂಬೂಲ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ; ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ ದೇವಿಯ ತಾಂಬೂಲದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ.
Please login to leave a comment
Loading comments...