2026ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜಲ ಏಕಾದಶಿ ಜೂನ್ 24, ಬುಧವಾರ ಬರುತ್ತದೆ — ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ. ವರ್ಷದ 24 ಏಕಾದಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ — ಆಹಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೀರೂ ಸೇವಿಸದೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 'ನಿರ್ಜಲ' ಎಂದರೆ ನೀರಿಲ್ಲದ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟ.
ಭೀಮನ ಕಥೆ
ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಭೀಮ ತನ್ನ ಬಲಶಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ — ವೃಕೋದರ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದ ಸಹೋದರರೂ ದ್ರೌಪದಿಯೂ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲ ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಭೀಮನಿಗೆ ಹಸಿವು ತಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ಮಾತ್ರ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಲಾಗದೆ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತೇನೆಂದು ಚಿಂತೆ.
ಮಹರ್ಷಿ ವ್ಯಾಸರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಸಂಕಟ ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ವ್ಯಾಸರು 'ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲ 24 ಏಕಾದಶಿ ಬೇಡ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀರೂ ಮುಟ್ಟದೆ ಆಚರಿಸು — ಅದರ ಫಲ ಎಲ್ಲ ಏಕಾದಶಿಗಳ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ' ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಭೀಮ ಆ ಒಂದು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿದ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಭೀಮಸೇನಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟು ಮಹತ್ವ
ಒಂದೇ ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ ವರ್ಷದ ಉಳಿದ 23 ಏಕಾದಶಿಗಳ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಂಬಿಕೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು 'ಏಕಾದಶಿಗಳ ರಾಜ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ದಿನ ಇದು.
ವ್ರತ ವಿಧಾನ
- ದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಲಘು ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ ಮರುದಿನದ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ.
- ಏಕಾದಶಿ ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಮರುದಿನ ಪಾರಣೆವರೆಗೆ ಅನ್ನ-ನೀರು ಎರಡೂ ಇಲ್ಲ.
- ವಿಷ್ಣು ಪೂಜೆ, ತುಳಸಿ ಸಮರ್ಪಣೆ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಅಥವಾ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಪಠಣ.
- ಮರುದಿನ (ದ್ವಾದಶಿ) ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ನಿಗದಿತ ಪಾರಣಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿದು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ ವ್ರತ ಮುಗಿಸಿ.
- ಬಿಸಿಲಿನ ಕಾಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಮಡಕೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ, ಛತ್ರಿ, ಪಾದರಕ್ಷೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಈ ದಿನದ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯ.
ಎಚ್ಚರಿಕೆ
ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವೃದ್ಧರು, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಇರುವವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ ಮಾಡದೆ ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ನೀರು ಸೇವಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಬಹುದು. ಭಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಅಲ್ಲ. ಮಾಧ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ; ಪಾರಣಾ ಕಾಲ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಸಂಬಂಧಿತ: ನಿರ್ಜಲ ಏಕಾದಶಿ ಹಬ್ಬದ ಪುಟ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರ.
