ವೇದೋ ನಿತ್ಯಮಧೀಯತಾಂ ತದುದಿತಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವನುಷ್ಠೀಯತಾಂ
ತೇನೇಶಸ್ಯ ವಿಧೀಯತಾಮಪಚಿತಿಃ ಕಾಮ್ಯೇ ಮತಿಸ್ತ್ಯಜ್ಯತಾಂ |
ಪಾಪೌಘಃ ಪರಿಧೂಯತಾಂ ಭವಸುಖೇ ದೋಷೋಽನುಸಂಧೀಯತಾಂ
ಆತ್ಮೇಚ್ಛಾ ವ್ಯವಸೀಯತಾಂ ನಿಜಗೃಹಾತ್ತೂರ್ಣಂ ವಿನಿರ್ಗಮ್ಯತಾಂ || 1 ||
ಸಂಗಃ ಸತ್ಸು ವಿಧೀಯತಾಂ ಭಗವತೋ ಭಕ್ತಿರ್ದೃಢಾಽಽಧೀಯತಾಂ
ಶಾಂತ್ಯಾದಿಃ ಪರಿಚೀಯತಾಂ ದೃಢತರಂ ಕರ್ಮಾಶು ಸಂತ್ಯಜ್ಯತಾಂ |
ಸದ್ವಿದ್ವಾನುಪಸೃಪ್ಯತಾಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ತತ್ಪಾದುಕಾ ಸೇವ್ಯತಾಂ
ಬ್ರಹ್ಮೈಕಾಕ್ಷರಮರ್ಥ್ಯತಾಂ ಶ್ರುತಿಶಿರೋವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯತಾಂ || 2 ||
ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಶ್ಚ ವಿಚಾರ್ಯತಾಂ ಶ್ರುತಿಶಿರಃಪಕ್ಷಃ ಸಮಾಶ್ರೀಯತಾಂ
ದುಸ್ತರ್ಕಾತ್ಸುವಿರಮ್ಯತಾಂ ಶ್ರುತಿಮತಸ್ತರ್ಕೋಽನುಸಂಧೀಯತಾಂ |
ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ ವಿಭಾವ್ಯತಾಮಹರಹರ್ಗರ್ವಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯತಾಂ
ದೇಹೇಽಹಮ್ಮತಿರುಜ್ಝ್ಯತಾಂ ಬುಧಜನೈರ್ವಾದಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯತಾಂ || 3 ||
ಕ್ಷುದ್ವ್ಯಾಧಿಶ್ಚ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಾಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಭಿಕ್ಷೌಷಧಂ ಭುಜ್ಯತಾಂ
ಸ್ವಾದ್ವನ್ನಂ ನ ತು ಯಾಚ್ಯತಾಂ ವಿಧಿವಶಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತೇನ ಸಂತುಷ್ಯತಾಂ |
ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿ ವಿಷಹ್ಯತಾಂ ನ ತು ವೃಥಾ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮುಚ್ಚಾರ್ಯತಾಂ
ಔದಾಸೀನ್ಯಮಭೀಪ್ಸ್ಯತಾಂ ಜನಕೃಪಾನೈಷ್ಠುರ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯತಾಂ || 4 ||
ಏಕಾಂತೇ ಸುಖಮಾಸ್ಯತಾಂ ಪರತರೇ ಚೇತಃ ಸಮಾಧೀಯತಾಂ
ಪೂರ್ಣಾತ್ಮಾ ಸುಸಮೀಕ್ಷ್ಯತಾಂ ಜಗದಿದಂ ತದ್ಬಾಧಿತಂ ದೃಶ್ಯತಾಂ |
ಪ್ರಾಕ್ಕರ್ಮ ಪ್ರವಿಲಾಪ್ಯತಾಂ ಚಿತಿಬಲಾನ್ನಾಪ್ಯುತ್ತರೈಃ ಶ್ಲಿಷ್ಯತಾಂ
ಪ್ರಾರಬ್ಧಂ ತ್ವಿಹ ಭುಜ್ಯತಾಮಥ ಪರಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನಾ ಸ್ಥೀಯತಾಂ || 5 ||ಇತಿ ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕಾಚಾರ್ಯಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಾಚಾರ್ಯವಿರಚಿತ ಸಾಧನಪಂಚಕಂ ಸಂಪೂರ್ಣಂ||
ಮೂಲ ಪಠ್ಯ: Wikisource (CC BY-SA 4.0)
ಸಾಧನ ಪಂಚಕವು "ವೇದೋ ನಿತ್ಯಮಧೀಯತಾಂ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಉಪದೇಶ. ಇದಕ್ಕೆ ಉಪದೇಶ ಪಂಚಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯ ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ರಚನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯರು "ಗುರುಗಳೇ, ನಮಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿ" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಶಂಕರರು ಕೊಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಉಪದೇಶ ಇದು ಎಂಬ ಮಾತು ಮಠಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಎಂಟು ಆಜ್ಞೆಗಳು, ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು. ಇದು ಸ್ತುತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಧಕನ ದಿನಚರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ನಕ್ಷೆ.
ಶ್ಲೋಕ 1 (ಕರ್ಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ): ವೇದವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡು; ಅದು ಹೇಳಿದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು; ಅದನ್ನೇ ಈಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸು; ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಬಿಡು; ಪಾಪದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಕೊಡವಿಕೊಳ್ಳು; ಸಂಸಾರಸುಖದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷವನ್ನು ಗಮನಿಸು; ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಹಂಬಲ ಬೆಳೆಸು; ಮನೆಯ ಮೋಹದಿಂದ ಬೇಗ ಹೊರಬಾ.
ಶ್ಲೋಕ 2 (ಗುರುವಿನ ಆಶ್ರಯ): ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗ ಮಾಡು; ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ದೃಢ ಭಕ್ತಿ ಇಡು; ಶಮ ದಮ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊ; ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕೈಬಿಡು; ತಿಳಿದ ಗುರುವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸು; ಅವರ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೇವಿಸು; ಓಂಕಾರರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೇಡು; ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು.
ಶ್ಲೋಕ 3 (ವಿಚಾರ): ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡು; ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪಕ್ಷವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸು; ಕುತರ್ಕದಿಂದ ದೂರವಿರು; ಶ್ರುತಿಗೆ ಹೊಂದುವ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು; "ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" ಎಂದು ದಿನದಿನವೂ ಭಾವಿಸು; ಗರ್ವ ಬಿಡು; "ದೇಹವೇ ನಾನು" ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿ ಬಿಡು; ಪಂಡಿತರೊಂದಿಗೆ ವಾದಕ್ಕಿಳಿಯಬೇಡ.
ಶ್ಲೋಕ 4 (ಸರಳ ಜೀವನ): ಹಸಿವನ್ನು ರೋಗವೆಂದು ತಿಳಿದು ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವನ್ನು ಔಷಧದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸು; ರುಚಿಯಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಡಬೇಡ; ವಿಧಿವಶಾತ್ ಬಂದದ್ದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗು; ಚಳಿ ಸೆಕೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸು; ವ್ಯರ್ಥ ಮಾತು ಆಡಬೇಡ; ಉದಾಸೀನತೆಯನ್ನು ಬಯಸು; ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಮೋಹದ ಕರುಣೆಯನ್ನೂ ಕಠೋರತೆಯನ್ನೂ ಬಿಡು.
ಶ್ಲೋಕ 5 (ನಿಷ್ಠೆ): ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸು; ಪೂರ್ಣಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣು; ಈ ಜಗತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದುದೆಂದು ನೋಡು; ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಜ್ಞಾನಬಲದಿಂದ ಕರಗಿಸು; ಮುಂದಿನ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಅನುಭವಿಸಿ ಮುಗಿಸು; ಆಮೇಲೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿಯೇ ನೆಲೆಸು.
ಕರ್ಮ, ಭಕ್ತಿ, ಗುರುಸೇವೆ, ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿರುವುದೇ ಸಾಧನ ಪಂಚಕದ ವಿಶೇಷ. ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಧಕ ತಾನು ಈಗ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅಳೆಯಲು ಇದು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯ ದಿನ ಶಂಕರರ ಪ್ರತಿಮೆ ಅಥವಾ ಪಾದುಕೆಗೆ ಹೂವು, ದೀಪ ಅರ್ಪಿಸಿ ಸಾಧನ ಪಂಚಕವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸುವ ರೂಢಿ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ದಿನನಿತ್ಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಓದಿ, ಆ ದಿನ ಪಾಲಿಸಲು ಒಂದು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾದ ಅಭ್ಯಾಸ. ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ. ವೇದಾಂತ ಪಾಠ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಪಠಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಂಗಳಾಚರಣೆ.
Please login to leave a comment
Loading comments...
