ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷೀ ಸ್ತೋತ್ರಂ

"ಶ್ರೀವಿದ್ಯೇ ಶಿವವಾಮಭಾಗನಿಲಯೇ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷೀ ಸ್ತೋತ್ರವು ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೊರೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ "ಮಾಂ ಪಾಹಿ ಮೀನಾಂಬಿಕೇ", ಅಂದರೆ ಅಮ್ಮಾ ಮೀನಾಂಬಿಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ ದೇವಿಯನ್ನು "ಮಲಯಧ್ವಜಾಧಿಪಸುತೆ", ಪಾಂಡ್ಯರಾಜ ಮಲಯಧ್ವಜನ ಮಗಳು, ಎಂದು ಕರೆದು ಮಧುರೆಯ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಠ್ಯದ ಇತಿ ವಾಕ್ಯ ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲೂ ಇದು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರದೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1–2: ಅವಳು ಶ್ರೀವಿದ್ಯೆ, ಶಿವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವಳು, ರಾಜರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿತೆ, ಶ್ರೀನಾಥರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ರೂಪದವಳು, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವಳು. ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜೆಯರು ಅವಳ ಪಾದಕಮಲಕ್ಕೆ ನಮಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ" ಎಂಬ ಪದದ ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡು ಎಂಬ ಭಾವವೂ ಇದೆ. ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶ್ರೀಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅಚಂಚಲೆ, ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡತಿ, ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ವರ ಕೊಡುವವಳು, ನಮಿಸಿದವರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವವಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ತಿಳಿಸುವ ವಿದ್ಯೆ, ಮಿಂಚಿನ ಬಳ್ಳಿಯಂತಹ ದೇಹವುಳ್ಳವಳು, ಅಮೃತದಂತೆ ಮೃದುವಾದ ಹೃದಯದ ತಾಯಿ.

ಶ್ಲೋಕ 3–4: ಕಿರೀಟ, ತೋಳ್ಬಂದಿ, ರತ್ನಕುಂಡಲ, ಬಿಲ್ಲುಬಾಣ, ಉದ್ದನೆಯ ಹಾರ, ಗೆಜ್ಜೆ, ರತ್ನದ ಪಾದುಕೆ ಇವುಗಳ ವರ್ಣನೆಯ ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಮನಮುಟ್ಟುವ ಸಾಲಿನಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ: "ಮದ್ದಾರಿದ್ರ್ಯಭುಜಂಗಗಾರುಡಖಗೇ", ನನ್ನ ಬಡತನವೆಂಬ ಹಾವಿಗೆ ನೀನೇ ಗರುಡ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಈಶ, ಅಚ್ಯುತರು ಅವಳ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವಳು ಪ್ರೇತಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವಳು, ಪಾಶ ಅಂಕುಶ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣ ಹಿಡಿದವಳು, ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿದವಳು, ಎಳೆಯ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಚಂಚಲ ಕಣ್ಣಿನ ಬಾಲೆ.

ಶ್ಲೋಕ 5–6: ಗಂಧರ್ವ, ದೇವತೆ, ಯಕ್ಷ, ನಾಗರು ನಮಿಸುವವಳು, ಗಂಗಾಧರನ ಆಲಿಂಗನದಲ್ಲಿರುವವಳು, ಗಾಯತ್ರಿ, ದುಷ್ಟರೆಂಬ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸುಡುವ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆ. ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಾರದ ತುಂಬುರರು ಹಾಡುವ ನಾದಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ನೀವಾರ ಧಾನ್ಯದ ತುದಿಯಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಳು, ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವಳು, ಕಾಮೇಶ್ವರನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವಳು, ನನ್ನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಬಳ್ಳಿ.

ಶ್ಲೋಕ 7–8: ವೀಣೆಯ ನಾದ ಕೇಳುತ್ತ ಅರ್ಧ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸಡಿಲವಾದ ಮುಡಿ, ತಾಂಬೂಲದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ತುಟಿ, ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ, ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖ; ಇದು ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಚಿತ್ರ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪದವೂ "ಮಯೀ" ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ: ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಮಯೀ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯೀ, ಚಿನ್ಮಯೀ, ಮಾಯಾಮಯೀ, ಸದಾಶಿವಮಯೀ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ತುಂಬಿರುವವಳು ಅವಳೇ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವ

ಮೀನಾಕ್ಷೀ ಪಂಚರತ್ನ ನಮಸ್ಕಾರದ ಸ್ತೋತ್ರವಾದರೆ, ಇದು ಕಾಪಾಡು ಎಂದು ಬೇಡುವ ಸ್ತೋತ್ರ. ಬಡತನ, ಭಯ, ಸಂಕಟಗಳಲ್ಲಿರುವವರು ತಾಯಿಯ ಮುಂದೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಚಕ್ರ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪೀಠ, ಕಾಮೇಶ್ವರಾಂಕ, ಪ್ರೇತಾಸನ ಮುಂತಾದ ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಮಧುರೆಯ ಮೀನಾಕ್ಷಿಯೇ ಲಲಿತಾ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಠಿಸಿದರೆ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನ, ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ದಿನಗಳು. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದ "ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ" ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕೆಲವರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸಿ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಓದಿ. ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲದ ಉಲ್ಲೇಖ ಇರುವುದರಿಂದ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಅಡಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಸಂಕಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವಿಯ "ಮಾಂ ಪಾಹಿ ಮೀನಾಂಬಿಕೇ" ಸಾಲನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಜಪಿಸಬಹುದು.