Sri Hayagriva Stotram
Shree hayagreeva stotram'
Shreemaan venkat'anaathaaryah' kavitaarkikakesaree |
Vedaantaachaaryavaryo me sannidhattaam' sadaa hri'di ||
Jnyaanaanandamayam' devam' nirmalasphat'ikaakri'tim |
Aadhaaram' sarvavidyaanaam' hayagreevamupaasmahe || 1 ||
Svatah' siddham' shuddhasphat'ikamanibhoobhri'tpratibhat'am'
Sudhaasadhreecheebhirdyutibhiravadaatatribhuvanam |
Anantaistrayyantairanuvihitaheshaahalahalam'
Hataasheshaavadyam' hayavadanameed'eemahi mahah' || 2 ||
Samaahaarah' saamnaam' pratipadamri'chaam' dhaama yajushaam'
Layah' pratyoohaanaam' laharivitatirbodhajaladheh' |
Kathaadarpakshubhyatkathakakulakolaahalabhavam'
Haratvantardhvaantam' hayavadanaheshaahalahalah' || 3 ||
Praachee sandhyaa kaachidantarnishaayaah'
Prajnyaadri'sht'eranjanashreerapoorvaa |
Vaktree vedaan bhaatu me vaajivaktraa
Vaageeshaakhyaa vaasudevasya moortih' || 4 ||
Vishuddhavijnyaanaghanasvaroopam'
Vijnyaanavishraananabaddhadeeksham |
Dayaanidhim' dehabhri'taam' sharanyam'
Devam' hayagreevamaham' prapadye || 5 ||
Apaurusheyairapi vaakprapanchaih'
Adyaapi te bhootimadri'sht'apaaraam |
Stuvannaham' mugdha iti tvayaiva
Kaarunyato naatha kat'aakshaneeyah' || 6 ||
Daakshinyaramyaa girishasya moortih'
Devee sarojaasanadharmapatnee |
Vyaasaadayo'pi vyapadeshyavaachah'
Sphuranti sarve tava shaktileshaih' || 7 ||
Mando'bhavishyanniyatam' virincho
Vaachaam' nidhe vanchitabhaagadheyah' |
Daityaapaneetaan dayayaiva bhooyo'pi
Adhyaapayishyo nigamaan na chet tvam || 8 ||
Vitarkad'olaam' vyavadhooya sattve
Bri'haspatim' vartayase yatastvam |
Tenaiva deva tridesheshvaraanaam'
Aspri'sht'ad'olaayitamaadhiraajyam || 9 ||
Agnau samiddhaarchishi saptatantoh'
Aatasthivaan mantramayam' shareeram |
Akhand'asaarairhavishaam' pradaanaih'
Aapyaayanam' vyomasadaam' vidhatse || 10 ||
Yanmoolameedri'k pratibhaati tattvam'
Yaa moolamaamnaayamahaadrumaanaam |
Tattvena jaananti vishuddhasattvaah'
Tvaamaksharaamaksharamaatri'kaam' tvaam || 11 ||
Avyaakri'taadvyaakri'tavaanasi tvam'
Naamaani roopaani cha yaani poorvam |
Sham'santi teshaam' charamaam' pratisht'haam'
Vaageeshvara tvaam' tvadupajnyavaachah' || 12 ||
Mugdhendunishyandavilobhaneeyaam'
Moortim' tavaanandasudhaaprasootim |
Vipashchitashchetasi bhaavayante
Velaamudaaraamiva dugdhasindhoh' || 13 ||
Manogatam' pashyati yah' sadaa tvaam'
Maneeshinaam' maanasaraajaham'sam |
Svayam' purobhaavavivaadabhaajah'
Kinkurvate tasya giro yathaarham || 14 ||
Api kshanaardham' kalayanti ye tvaam'
Aaplaavayantam' vishadairmayookhaih' |
Vaachaam' pravaahairanivaaritaiste
Mandaakineem' mandayitum' kshamante || 15 ||
Svaamin bhavaddhyaanasudhaabhishekaat
Vahanti dhanyaah' pulakaanubandham |
Alakshite kvaapi nirood'hamoolam'
Angeshvivaanandathumankurantam || 16 ||
Svaamin prateechaa hri'dayena dhanyaah'
Tvaddhyaanachandrodayavardhamaanam |
Amaantamaanandapayodhimantah'
Payobhirakshnaam' parivaahayanti || 17 ||
Svairaanubhaavaastvadadheenabhaavaah'
Samri'ddhaveeryaastvadanugrahena |
Vipashchito naatha taranti maayaam'
Vaihaarikeem' mohanapinchhikaam' te || 18 ||
Praangnirmitaanaam' tapasaam' vipaakaah'
Pratyagranih'shreyasasampado me |
Samedhisheeram'stava paadapadme
Sankalpachintaamanayah' pranaamaah' || 19 ||
Viluptamoordhanyalipikramaanaam'
Surendrachood'aapadalaalitaanaam |
Tvadanghriraajeevarajah'kanaanaam'
Bhooyaan prasaado mayi naatha bhooyaat || 20 ||
Parisphurannoopurachitrabhaanu-
-prakaashanirdhootatamonushangam |
Padadvayeem' te parichinmahe'ntah'
Prabodharaajeevavibhaatasandhyaam || 21 ||
Tvatkinkaraalankaranochitaanaam'
Tvayaiva kalpaantarapaalitaanaam |
Manjupranaadam' maninoopuram' te
Manjooshikaam' vedagiraam' prateemah' || 22 ||
Sanchintayaami pratibhaadashaasthaan
Sandhukshayantam' samayapradeepaan |
Vijnyaanakalpadrumapallavaabham'
Vyaakhyaanamudraamadhuram' karam' te || 23 ||
Chitte karomi sphuritaakshamaalam'
Savyetaram' naatha karam' tvadeeyam |
Jnyaanaamri'todanchanalampat'aanaam'
Leelaaghat'eeyantramivaashritaanaam || 24 ||
Prabodhasindhorarunaih' prakaashaih'
Pravaal'asanghaatamivodvahantam |
Vibhaavaye deva sapustakam' te
Vaamam' karam' dakshinamaashritaanaam || 25 ||
Tamaam'si bhittvaa vishadairmayookhaih'
Sampreenayantam' vidushashchakoraan |
Nishaamaye tvaam' navapund'areeke
Sharadghane chandramiva sphurantam || 26 ||
Dishantu me deva sadaa tvadeeyaah'
Dayaatarangaanucharaah' kat'aakshaah' |
Shrotreshu pum'saamamri'tam' ksharanteem'
Sarasvateem' sam'shritakaamadhenum || 27 ||
Visheshavitpaarishadeshu naatha
Vidagdha gosht'heesamaraanganeshu |
Jigeeshato me kavitaarkikendraan
Jihvaagrasim'haasanamabhyupeyaah' || 28 ||
Tvaam' chintayan tvanmayataam' prapannah'
Tvaamudgri'nan shabdamayena dhaamnaa |
Svaamin samaajeshu samedhisheeya
Svachchhandavaadaahavabaddhashoorah' || 29 ||
Naanaavidhaanaamagatih' kalaanaam'
Na chaapi teertheshu kri'taavataarah' |
Dhruvam' tavaanaathaparigrahaayaah'
Navam' navam' paatramaham' dayaayaah' || 30 ||
Akampaneeyaanyapaneetibhedaih'
Alankri'sheeran hri'dayam' madeeyam |
Shankaakal'ankaapagamojjvalaani
Tattvaani samyanchi tava prasaadaat || 31 ||
Vyaakhyaamudraam' karasarasijaih' pustakam' shankhachakre
Bibhradbhinnasphat'ikaruchire pund'areeke nishannah' |
Amlaanashreeramri'tavishadairam'shubhih' plaavayan maam'
Aavirbhooyaadanaghamahimaa maanase vaagadheeshah' || 32 ||
Vaagarthasiddhihetoh' pat'hata hayagreevasam'stutim' bhaktyaa |
Kavitaarkikakesarinaa venkat'anaathena virachitaametaam || 33 ||
Kavitaarkikasim'haaya kal'yaanagunashaaline |
Shreemate venkat'eshaaya vedaantagurave namah' ||
Iti shreevedaantadeshika kri'ta shree hayagreeva stotram |
Meaning
Sri Hayagriva Stotram, composed by Sri Vedanta Desika, is a profound hymn praising Lord Hayagriva—the embodiment of pure knowledge, divine speech, and the fountainhead of all Vedic wisdom. The stotram begins with an invocation to the poet’s own guru and then dives into a majestic description of Hayagriva as the radiant, crystal-like deity who represents the pure consciousness behind all learning.
Hayagriva’s brilliance is described as capable of illuminating the three worlds, removing the darkness of ignorance with the divine resonance of His neighing sound. He is the source of the Sama, Rik, and Yajur Vedas, the ocean of consciousness from which waves of knowledge arise, destroying confusion and awakening true understanding. His form is compared to the crimson early dawn dispelling the night, revealing wisdom to seekers.
The stotram highlights that all great poets, sages, and scholars, including Brahma, Saraswati, and Vyasa, draw their brilliance from just a fraction of His grace. Without His compassion, even Brahma would be unable to restore the stolen Vedas. Hayagriva is the one who steadies the intellect, enables clarity, and grants mastery in debate, poetry, and logic.
Later verses describe His divine posture with sacred book, mudra of explanation, conch, discus, and His resplendent crystal-like form seated on a lotus. He is the lunar nectar for the minds of wise devotees and the royal swan of the minds of contemplatives. His blessings remove maya, awaken intuition, and cause knowledge to bloom effortlessly.
The final verses pray for His glance, the shower of wisdom, and the success in scholarship. The concluding benediction states that chanting this hymn grants mastery over speech and knowledge, making it a powerful spiritual and educational guide.
Benefits:
• Enhances learning, memory, clarity, and intellect
• Strengthens speech, articulation, poetry, and scholarly skills
• Removes ignorance, confusion, and mental dullness
• Grants success in studies, exams, debates, and writing
• Deep spiritual insight, peace, and divine intuition
Frequently Asked Questions
What is Sri Hayagriva Stotram?
When should one recite Sri Hayagriva Stotram?
What are the benefits of reciting Sri Hayagriva Stotram?
Who should recite Sri Hayagriva Stotram?
How many times should one recite Sri Hayagriva Stotram?
What is the origin of Lord Hayagriva?
Related Stotras
Comments
Please login to leave a comment
Loading comments...