ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಬೇರೆಯೇ ಏಕೆ
ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂದರೆ ವೇಲ್ ಹಿಡಿದ ಯೋಧ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬರುವುದು ಬೇರೆ ವಿಷಯ — ಸರ್ಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೊರೆಹೋಗುವುದು ಅವನಿಗೇ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾದ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಸೇವೆ; ಅವರನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯಿಂದ ಜನ ಹೋಗುವುದೂ, ಕುಕ್ಕೆಯ ಅರ್ಚನೆ ಇನ್ನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಒಳಗೆ ಎಂದೂ ಬಂದಿರದವರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುಕ್ ಆಗುವುದೂ ಇದಕ್ಕೇ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಡೆಯವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರದ ಹತ್ತಿರದ ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಇದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಆಚರಣೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಗ ಅನೇಕ ಮನೆತನಗಳ ಕುಲದೇವತೆ, ಮತ್ತು ನಾಗನ ಕಲ್ಲು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿದೆ — ಗದ್ದೆಯ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಲಿನ ಅಂಚಿನ ಅಶ್ವತ್ಥದ ಕೆಳಗೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ, ಹೆಣೆದ ಹಾವುಗಳ ಕೆತ್ತನೆ, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದ ಕಲ್ಲು. ಆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ ದೋಷ ಎಂಬುದು ಜಾತಕದ ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತ ಮನೆತನದ ವಿಷಯ: ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಕಲ್ಲು, ಕಡಿದುಹಾಕಿದ ಬನ, ಇಟ್ಟು ಮರೆತ ಹರಕೆ.
ಎರಡು ಪಾಠಗಳು
ನಾಗೇಂದ್ರ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಂದ್ರ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಪುರಾಣಗಳ ಮಹಾ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಅರ್ಚನೆಯಡಿ ತರುತ್ತದೆ. ಓಂ ಅನಂತಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಆದಿಶೇಷಾಯ ನಮಃ ಎಂದು ಆರಂಭ; ಮುಂದೆ ಓಂ ವಾಸುಕಯೇ ನಮಃ. ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ವಿಷಯದಿಂದ ಭಯ ಜಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಶೇಷ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತವನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹಾಸಿಗೆ. ವಾಸುಕಿ ಸಮುದ್ರ ಮಥನದ ಹಗ್ಗ. ಇಲ್ಲಿನ ಸರ್ಪ ಶತ್ರುವಲ್ಲ — ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಅಲುಗಿಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬಲ ಬೇಕಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳೇ ಎರವಲು ಕೇಳಿದವನು.
ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ
ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಓಂ ಸ್ಕಂದಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಗುಹಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಷಣ್ಮುಖಾಯ ನಮಃ ಎಂದು ಶುರುವಾಗಿ ಓಂ ಅಕ್ಷಯಫಲಪ್ರದಾಯ ನಮಃ ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಷಣ್ಮುಖ ಶಿವನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆರು ಮುಖದವನು; ಗುಹ ಎಂದರೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದವನು. ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡದೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಷಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವಾರ ಇದೇ ಪಟ್ಟಿ; ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಳೆ ಹೂವು, ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ, ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಸಾಕು.
ಯಾವಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ
ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಮುಖ್ಯ ದಿನ. ಮದುವೆಯಾದ ಮಗಳನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕರೆಸುವ ಕೆಲವೇ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೆಂಗಸರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಿಂಗಳ ಆಶ್ಲೇಷ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನ ಇನ್ನೊಂದು ನಿಯಮಿತ ಸಂದರ್ಭ; ಕುಕ್ಕೆಯ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಅಂದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕ ಸರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಂಬದೆ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ. ಮಾರ್ಗಶಿರದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಷಷ್ಠಿ, ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕುಕ್ಕೆಯ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ; ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂದಣಿ. ಕಾರ್ತಿಕದ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ವ್ರತ. ತಿಂಗಳ ಷಷ್ಠಿಗಳು ವ್ರತಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಬ್ಬಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಿ ಕ್ರಮ ಸರಳ. ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಸ್ನಾನ. ಹಾಲು, ಅರಿಶಿನ, ಎಳನೀರು, ಹೂವು ಮತ್ತು ತಂಬಿಟ್ಟು — ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಹದ ಮಾಡಿದ ನೈವೇದ್ಯ. ನಾಗನ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನದ ನೀರು ಎರೆಯಿರಿ, ಕೆತ್ತಿದ ಹೆಡೆಗಳಿಗೆ ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಇಡಿ, ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಹೇಳುತ್ತಾ ಪ್ರತಿ ನಾಮಕ್ಕೂ ಹೂವು, ಆಮೇಲೆ ತಂಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ದೀಪ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೆಗಳು ಬಹಳ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದಿನ ಕರಿದ ತಿಂಡಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬೆಂಕಿಗೆ ಇಟ್ಟದ್ದು ನಾಗನಿಗೆ ಅಪಚಾರ ಎಂಬ ಕಾರಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೂಢಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲ.