ಯಮುನಾಷ್ಟಕಂ

ಯಮುನಾಷ್ಟಕವು ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ದೇವಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುವ ಒಂಬತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ. "ಕೃಪಾಪಾರಾವಾರಾಂ ತಪನತನಯಾಂ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿ ವಾಕ್ಯವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಯಮುನೆ ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳು, ಯಮನ ತಂಗಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯಲೀಲೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ನದಿ. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನಡುವಿನ ಏಳು ಶ್ಲೋಕಗಳು ನದಿಯ ಹರಿವಿನಂತೆ ಓಡುವ ಲಯದಲ್ಲಿವೆ; ಅವು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ "ಜಯ ಯಮುನೇ ಜಯ ಭೀತಿನಿವಾರಿಣಿ ಸಂಕಟನಾಶಿನಿ ಪಾವಯ ಮಾಂ" ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ: ಭಯ ದೂರ ಮಾಡುವ, ಸಂಕಟ ನಾಶಮಾಡುವ ಯಮುನೆಯೇ, ಜಯವಾಗಲಿ, ನನ್ನನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸು.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1: ಕರುಣೆಯ ಸಮುದ್ರ, ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳು, ತಾಪವನ್ನು ತಣಿಸುವವಳು, ಮುರಾರಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳು, ಭವಭಯವನ್ನು ಸುಡುವವಳು, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ಕೊಡುವವಳು. ಧೀರನಾದವನು ನಿತ್ಯಫಲ ಕೊಡುವ ಯಮುನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ಲೋಕ 2–3: ಮಧುವನದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೇರುವ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಆಭರಣದಂತಿರುವ, ಮಾಧವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ, ಗೋಕುಲದ ಭಯ ಕಳೆಯುವ, ಕೇಶವನ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ತಾಣವಾದ ನದಿ. ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೀಳಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ, ತನ್ನವರನ್ನು ಕಾಯುವ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ, ವ್ರಜವಾಸಿಗಳ ಪಾಪ ತೊಳೆಯುವವಳು.

ಶ್ಲೋಕ 4: ಇದು ಭಕ್ತನ ಮೊರೆ. ವಿಪತ್ತಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ, ನೂರಾರು ತಾಪಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕಂಗಾಲಾದ, ದಿಕ್ಕು ತೋಚದ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಪಾಪದ ಹೊರೆ ಹೊತ್ತು ನಿನ್ನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸು.

ಶ್ಲೋಕ 5–8: ಯಮುನೆಯ ದೇವೀರೂಪದ ವರ್ಣನೆ. ಹೊಸ ಮಳೆಮೋಡದಂತಹ ಕಪ್ಪು ಮೈಕಾಂತಿ, ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ರತ್ನಾಭರಣಗಳು. ಅವಳ ಸುಂದರ ದಡದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರಾಸೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ಮೂಗುತಿಯ ಮುತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ, ಕಮಲಮುಖದ ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ದುಂಬಿಗಳಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ರತ್ನಕುಂಡಲಗಳು ಕೆನ್ನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಚಿನ್ನದ ಗೆಜ್ಜೆಗಳು ಕಿಣಿಕಿಣಿಸುವ ಕೆಂಪು ಪಾದಗಳು "ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ" ತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯುತ್ತವೆ; ಆ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರ ತಾಪವೆಲ್ಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 9: ಸಂಸಾರದ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ದುರ್ಗತಿಯವನೂ ಬೇರೆ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರೆ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಖ ಕಂಡು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ಮಹತ್ವ

ಯಮುನೆ ಯಮನ ತಂಗಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಸ್ಮರಣೆ ಯಮಭಯವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತು. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವಳು ಕೃಷ್ಣಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕೊಡುವ ತಾಯಿ. ಪಲ್ಲವಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ "ಭೀತಿನಿವಾರಿಣಿ, ಸಂಕಟನಾಶಿನಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಎರಡೂ ಭಾವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಮುನೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಾಗದವರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮೂಲಕ ನದೀಸ್ನಾನದ ಪುಣ್ಯಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಬಿದಿಗೆಯ ಯಮದ್ವಿತೀಯೆ, ಅಂದರೆ ಭಗಿನೀ ದ್ವಿತೀಯೆ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ದಿನ. ಅಂದು ಯಮುನೆ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಯಮನಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದಳೆಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ; ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರು ಸೇರುವ ಆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ನೀರಿಗೆ ಯಮುನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಕಲಶಕ್ಕೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸಿ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಹೇಳುವುದು ಉತ್ತಮ; ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ನದೀಸ್ನಾನದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಸೂಕ್ತ.