ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತೀ ದ್ವಾದಶನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರಂ

ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತೀ ದ್ವಾದಶನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿದ್ಯಾದೇವತೆಯ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಸ್ತೋತ್ರ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಹಿಡಿದು ಹಂಸವನ್ನೇರಿದ ಸರಸ್ವತಿ ವಿದ್ಯೆ ಕೊಡಲಿ ಎಂಬ ಧ್ಯಾನ; ನಂತರದ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ "ಪ್ರಥಮಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ" ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳು; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ. ರಚನಕಾರರ ಹೆಸರು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳು ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾದ್ದರಿಂದ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

1: ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಧರಿಸಿದ, ಹಂಸವಾಹನದೊಡನೆ ಕಾಣುವ ಈ ಸರಸ್ವತಿ ನನಗೆ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾಡಲಿ.

2: ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಭಾರತೀ, ಎರಡನೆಯದು ಸರಸ್ವತೀ, ಮೂರನೆಯದು ಶಾರದಾದೇವೀ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಹಂಸವಾಹನಾ. ಭಾರತೀ ಎಂದರೆ ಮಾತಿನ ಒಡತಿ; ಸರಸ್ವತೀ ಎಂದರೆ ಹರಿಯುವ ಜ್ಞಾನಪ್ರವಾಹ; ಶಾರದಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಶೃಂಗೇರಿಯ ಶಾರದಾಂಬೆಯ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ.

3: ಐದನೆಯದು ಜಗತೀ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ, ಆರನೆಯದು ವಾಗೀಶ್ವರೀ, ಏಳನೆಯದು ಕೌಮಾರೀ, ಎಂಟನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ. ವಾಗೀಶ್ವರೀ ಎಂದರೆ ವಾಕ್ಕಿನ ಈಶ್ವರಿ; ಕೌಮಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ ಹೆಸರುಗಳು ದೇವಿಯ ನಿತ್ಯ ಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

4: ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಬುದ್ಧಿಧಾತ್ರೀ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವಳು; ಹತ್ತನೆಯದು ವರದಾಯಿನೀ; ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಕ್ಷುದ್ರಘಂಟಾ; ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು ಭುವನೇಶ್ವರೀ, ಲೋಕಗಳ ಒಡತಿ.

5: ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದುವವನಿಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿ ನನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವ

ದೇವಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುವುದೇ ಉಪಾಸನೆ ಎಂಬುದು ನಾಮಸ್ತೋತ್ರಗಳ ತತ್ತ್ವ. ಉದ್ದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗದ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳು ಸುಲಭ. "ಸಾ ಮೇ ವಸತು ಜಿಹ್ವಾಗ್ರೇ" ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಿ, ಹಿತವಾಗಿ, ತಿಳಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ಫಲಶ್ರುತಿಯೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸಂಜೆ ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಉತ್ತಮ; ಆಗದಿದ್ದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಓದಲು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಹೇಳಬಹುದು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸರಸ್ವತೀ ಪೂಜೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ, ಲೇಖನಿ, ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಬಿಳಿ ಹೂವು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಸಲ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಗೂ ಇದು ಸೂಕ್ತ.