ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ 2026 — ದಿನಾಂಕ, ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ

ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ ಶುರುವಾದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಯುವ ಹಬ್ಬ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ. ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಹಬ್ಬ ಎಂದೇ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ — ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತವರಿಗೆ ಬಂದು, ನಾಗ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದು, ಸಹೋದರರ ಆಯುಷ್ಯ-ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಶೇಷ, ವಾಸುಕಿ ರೂಪ) ಪೂಜಿಸಿ ಹಾಲು, ತಂಬಿಟ್ಟು, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಚರಣೆ.

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ 2026 ದಿನಾಂಕ

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸೋಮವಾರ, ಆಗಸ್ಟ್ 17, 2026ರಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿ ಆಗಸ್ಟ್ 16ರ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 4:52ಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 17ರ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 5:00ಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವೇಳೆ ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿ ಇರುವ ಕಾರಣ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 17ರಂದೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಿಥಿಯ ನಿಖರ ಸಮಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಊರಿನ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಗ ಪಂಚಮಿ ಪಂಚಾಂಗ ಪುಟ ನೋಡಿ.

ಮಹತ್ವ — ಯಾಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ

ನಾಗ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬರೀ ಹಾವಲ್ಲ — ಭೂಮಿಯ ಫಲವಂತಿಕೆ, ಮಳೆ, ವಂಶ-ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶೇಷಶಯನ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನೇ ನಾಗರೂಪಿ — ಹೀಗೆ ನಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ನಾಗದೋಷ, ಸಂತಾನ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾಗ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ಬಂಧದ ಹಬ್ಬ — ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಹೋದರರ ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕಾಗಿ ನಾಗನಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದು ಹರಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ನಡುವಿನ ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನು ಈ ದಿನದ ಪೂಜೆ ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ (ಕರ್ನಾಟಕ)

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ರೀತಿ ಹೀಗಿದೆ (ಊರು ಮತ್ತು ಮನೆ-ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ):

• ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮನೆಯ ನಾಗ ಕಲ್ಲು, ಊರ ಹುತ್ತ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ/ನಾಗ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹಲವರು ಆ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಇಲ್ಲವೇ ಫಲಾಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
• ಹಾಲೆರೆಯುವುದು: ನಾಗ ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಸಿ ಹಾಲು ಎರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ, ಗಂಧ, ಹೂವು, ನೆನೆಸಿದ ಕಡಲೆ, ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಲವೆಡೆ ಇದೆ.
• ನೈವೇದ್ಯ: ಕರಿಯದ ತಿಂಡಿಗಳೇ ಪ್ರಧಾನ — ತಂಬಿಟ್ಟು, ಕಾಯಿ ಕಡುಬು, ನುಚ್ಚಿನುಂಡೆ (ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಬೇಳೆ ಉಂಡೆ), ಕಡಲೆ ಬೇಳೆ ಪಾಯಸ, ಚಿಗಳಿ, ಎಳ್ಳುಂಡೆ. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಎಲೆಯ ಪತೋಳಿ (ಎರಡೆ/ಕಡುಬು) ವಿಶೇಷ. ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಗೇ ಆ ದಿನ ಆದ್ಯತೆ.
• ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಹೋದರರಿಗೆ ತಿಲಕವಿಟ್ಟು, ಅವರ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹಾಲು/ತುಪ್ಪ ಸವರಿ ಆಯುಷ್ಯ ಹಾರೈಸುವ ಆಚರಣೆ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟು.

ನಾಗ ಪೂಜೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟಪಡುವವರು ನಾಗರಾಜ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಅಥವಾ ಶ್ರೀ ನಾಗ ದೇವತಾ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಪಠಿಸಬಹುದು — ಇವು ನಾಗ ದೇವತೆಯ ನೂರೆಂಟು ನಾಮಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಸೂಕ್ತ.

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಕಥೆ

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಕಥೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ-ಕಾಳಿಂಗನದು. ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಷಕಾರಿ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಇಡೀ ನೀರನ್ನು ವಿಷಮಯ ಮಾಡಿತ್ತು. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮಡುವಿಗೆ ಹಾರಿ ಕಾಳಿಂಗನ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಣಿಸಿದ; ಆದರೆ ಸರ್ಪವನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ, ಯಮುನೆ ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಗೆಲುವಿನ ದಿನವೇ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯೂ ಪ್ರಚಲಿತ — ಒಬ್ಬ ರೈತ ಹೊಲ ಉಳುವಾಗ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ನಾಗನ ಮರಿಗಳನ್ನು ನೆಗಿಲಿನಿಂದ ಕೊಂದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಕೋಪಗೊಂಡ ತಾಯಿ ನಾಗ ಆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಬದುಕುಳಿದ ಮಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ನಾಗ ಕರಗಿ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ಮರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ದಿನ ಭೂಮಿ ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನೆಗಿಲು ಹೂಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ.

ಆ ದಿನ ಪಾಲಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು

ನಾಗ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ — ಭೂಮಿ ಅಗೆಯುವುದು, ನೆಗಿಲು ಹೂಡುವುದು, ತರಕಾರಿ ಹೆಚ್ಚುವುದು/ಕೊಯ್ಯುವುದು, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಲಿಯುವುದು. ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಇರಬಹುದಾದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಭಾವ. ಕರಿದ ತಿಂಡಿ ಬಿಟ್ಟು ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ಸಹ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಇವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು; ಎಲ್ಲ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳು

ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ನೋಡಿ. ನಾಗ ಪೂಜೆಗೆ ನಾಗರಾಜ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನಾಗ ದೇವತಾ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಪಠಿಸಬಹುದು.