ಶ್ರೀ ಗಂಗಾ ಸ್ತೋತ್ರಂ

ಶ್ರೀ ಗಂಗಾ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಗಂಗಾಮಾತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪುಟ್ಟ ಸ್ತೋತ್ರ. "ದೇವಿ ಸುರೇಶ್ವರಿ ಭಗವತಿ ಗಂಗೇ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಇದನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಪರಂಪರೆಯ ಮಾತು; ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ "ಶಂಕರಸೇವಕಶಂಕರರಚಿತಂ" ಎಂಬ ಮುದ್ರೆ ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾಲೂ "ಗಂಗೇ", "ತರಂಗೇ" ಎಂಬಂಥ ಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹಾಡುವಾಗ ನದಿಯ ಅಲೆಗಳ ನಡೆಯೇ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ, ಭೀಷ್ಮನ ತಾಯಿಯಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಗು ತಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆಯುವಷ್ಟು ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಾವಾರ್ಥ

ಶ್ಲೋಕ 1–3: ದೇವತೆಗಳ ಒಡತಿಯೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿಸುವವಳೇ, ಶಂಕರನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವವಳೇ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಲಿ ಎಂದು ಕವಿ ಮೊದಲು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನ ನೀರಿನ ಮಹಿಮೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಆದರೆ ನನಗೆ ಅದು ತಿಳಿಯದು; ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ನನ್ನ ಪಾಪದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಸಂಸಾರಸಾಗರದ ಆಚೆ ದಾಟಿಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ಲೋಕ 4–7: ನಿನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿದವನು ಪರಮಪದವನ್ನೇ ಪಡೆದಂತೆ; ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನ ಕಡೆ ಯಮನೂ ಕಣ್ಣೆತ್ತಿ ನೋಡಲಾರ. ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಎತ್ತುವ ಜಾಹ್ನವಿಯೇ, ಭೀಷ್ಮಜನನಿಯೇ, ಮುನಿವರ ಜಹ್ನುವಿನ ಮಗಳೇ ಎಂದು ಕರೆದು, ನಿನಗೆ ನಮಿಸುವವನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮಿಂದವನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭವಾಸಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ಲೋಕ 8–10: ಇಂದ್ರನ ಕಿರೀಟದ ಮಣಿಗಳು ತಾಗುವ ಪಾದಗಳುಳ್ಳವಳೇ, ರೋಗ, ಶೋಕ, ತಾಪ, ಪಾಪ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಿಸು; ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನನ್ನ ಗತಿ. ನಿನ್ನ ದಡದ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುವವನು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಹತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 11: ಇದು ಮನ ಮುಟ್ಟುವ ಶ್ಲೋಕ. ನಿನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಮೆಯಾಗಿಯೋ ಮೀನಾಗಿಯೋ, ದಡದ ಮೇಲೆ ಸೊರಗಿದ ಓತಿಕ್ಯಾತವಾಗಿಯೋ, ಅತಿ ದೀನನಾದ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿಯೋ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಸರಿ; ನಿನ್ನಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಬೇಡ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ಲೋಕ 12–14: ಈ ಸ್ತವವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪಠಿಸುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ಜಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಯಾರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಭಕ್ತಿ ಇದೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಸುಖವೂ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಧುರಾಕಾಂತಾ ಪಜ್ಝಟಿಕಾ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣೆದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಬಯಸಿದ ಫಲ ಕೊಡುವ ನಿರ್ಮಲ ಸಾರ ಎಂಬ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವ

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ನದಿ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಪಾಪ ತೊಳೆಯುವ ತಾಯಿ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಕಾಶಿಗೋ ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೋ ಹೋಗಲಾಗದವರು ಮನೆಯ ಸ್ನಾನದ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಹೇಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದು ಹಣ ಸಂಪತ್ತಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸು ಗಂಗೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕುಮತಿ ದೂರವಾಗಲಿ ಎಂಬುದೇ ಮೊದಲ ಬೇಡಿಕೆ. ಸರಳ ಪದಗಳು, ತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಲಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳೂ ಬೇಗ ಕಲಿಯಬಹುದು.

ಪಠಿಸುವ ವಿಧಾನ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನದಿ, ಕೆರೆ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ತಿಕ ಸ್ನಾನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಹೇಳುವುದು ವಿಶೇಷ. ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನೀರಿಗೆ ಕೈಮುಗಿದು ಒಮ್ಮೆ, ಸ್ನಾನವಾದ ಮೇಲೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಠಿಸಬಹುದು. ಗಂಗಾ ದಸರಾ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳಂದು ಕೂಡ ಪಠಣ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ತಂಬಿಗೆ ನೀರಿಗೆ ಹೂವು, ಅರಿಶಿನ ಹಾಕಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೆನೆದು, ಸ್ತೋತ್ರ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೀರನ್ನು ತುಳಸಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಎರೆಯುವುದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸರಳ ಆಚರಣೆ. ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಾಕು; ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರವೇ ಮುಖ್ಯ.