ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ
ಚೈತ್ರ, ವೈಶಾಖ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಆಷಾಢ, ಶ್ರಾವಣ, ಭಾದ್ರಪದ, ಆಶ್ವಯುಜ, ಕಾರ್ತಿಕ, ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ, ಪುಷ್ಯ, ಮಾಘ, ಫಾಲ್ಗುಣ. ನಮ್ಮ ಪಂಚಾಂಗ ಬಳಸುವ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಮಾಸಗಳು ಇವು. ಕರ್ನಾಟಕ ತನ್ನ ವರ್ಷವನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದರಿಂದ, ಅಂದರೆ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದದ ಯುಗಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ. ಆಯಾ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಚಂದ್ರ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಾನೋ ಆ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹೆಸರೇ ಆ ಮಾಸಕ್ಕೆ. ಚಿತ್ರಾದಿಂದ ಚೈತ್ರ, ವಿಶಾಖದಿಂದ ವೈಶಾಖ, ಜ್ಯೇಷ್ಠದಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಶ್ರವಣದಿಂದ ಶ್ರಾವಣ, ಅಶ್ವಿನಿಯಿಂದ ಆಶ್ವಯುಜ, ಕೃತಿಕಾದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ, ಮೃಗಶಿರಾದಿಂದ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ, ಪುಷ್ಯದಿಂದ ಪುಷ್ಯ, ಮಾಘದಿಂದ ಮಾಘ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಫಾಲ್ಗುಣಿಯಿಂದ ಫಾಲ್ಗುಣ. ಹನ್ನೆರಡರಲ್ಲಿ ಎರಡು, ಆಷಾಢ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ, ಪೂರ್ವಾಷಾಢ-ಉತ್ತರಾಷಾಢ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭದ್ರ-ಉತ್ತರ ಭದ್ರ ಜೋಡಿಗಳಿಂದ ಬಂದವು. ಇದು ಒಮ್ಮೆ ತಲೆಗೆ ಹೊಕ್ಕರೆ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಬಾಯಿಪಾಠದ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಮಾಂತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ: ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿ, ಎರಡು ಮಾಸದ ಹೆಸರು
ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಮುಗಿಯಲೇಬೇಕು, ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ, ಆಮೇಲೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ. ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ಅರ್ಧ ಚಕ್ರ ಮೊದಲೇ ಶುರುವಾದ ಮಾಸದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗ.
ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಅಮಾಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ. ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂದೇ; ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಒಂದು ಮಾಸದ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ನಮ್ಮ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನ ನಿಯಮ: ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಾಟಿದ ಯಾವುದೇ ತಿಥಿಗೆ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಮಾಸ ಮುಂದಿನದು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಈ ತಾಣ ಬಳಸುವ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿ; ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿ. ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ. ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ, ಅಲ್ಲಿ ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ; ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ. ಯಾರೂ ತಪ್ಪಾಗಿಲ್ಲ, ಮಾಸವನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ದಿನದ ಪಂಚಾಂಗ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಂಟರಿರುವ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿ ಎಂದು.
ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು
ಹನ್ನೆರಡು ಚಾಂದ್ರಮಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ೩೫೪ ದಿನ, ಸೌರ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೩೬೫ ದಿನ. ಸರಿಪಡಿಸದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ವಸಂತದಿಂದ ಜಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ಒಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸವನ್ನೇ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನಿಯಮ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ.
ಸೂರ್ಯ ಒಂದು ರಾಶಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೂವರೆ ದಿನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತೂವರೆ ದಿನ. ಹಾಗಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿ ಚಾಂದ್ರಮಾಸದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಹೊಸ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಸೌರ ರಾಶಿಯ ಒಳಗೇ ಕೂತು ಒಂದೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅಧಿಕ ಮಾಸ. ನಮ್ಮ ತಂತ್ರಾಂಶ ಇದನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ: ಮಾಸ ಶುರುವಾಗುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಮಾಸವನ್ನೂ, ಮುಗಿಯುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿನದನ್ನೂ ತೆಗೆದು, ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಾದರೆ ಅದು ಅಧಿಕ ಮಾಸ.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ಮಾಸದ ಹೆಸರೇ ಬರುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಅಧಿಕ ಎಂಬ ಪದ ಸೇರಿ. ಆಮೇಲೆ ಬರುವ ನಿಜವಾದ ಮಾಸಕ್ಕೆ ನಿಜ ಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಏಳು ಅಧಿಕ ಮಾಸಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕೇ ಅವು ಅಪರೂಪವೂ ಹೌದು, ಕ್ರಮಬದ್ಧವೂ ಹೌದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಗತಿ
ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬಗಳು ನಿಜ ಮಾಸದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಯುಗಾದಿ, ರಾಮ ನವಮಿ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ವಿಜಯದಶಮಿ ತಮ್ಮದೇ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವರ್ಷದ ಒಂದು ಮಾಸಕ್ಕಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಮಾಸದೊಳಗಿನ ತಿಥಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದವು. ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಹತ್ತು ನಮೂದುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಗುರುತಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಪಟ್ಟಿ ಬಹಳ ವಿಷಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಮಾಸ ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ, ಕಾಲಾಷ್ಟಮಿ, ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನ, ಮಾಸ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ, ವಿಭುವನ ಸಂಕಟಹರ ಚತುರ್ಥಿ, ಮತ್ತು ಆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಪೌರ್ಣಮಿ. ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಎರಡು ಏಕಾದಶಿಗಳಿಗಂತೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೆಸರೇ ಇದೆ — ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ್ದು ಪದ್ಮಿನಿ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ್ದು ಪರಮ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಸದ ಏಕಾದಶಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಶೇಷವಿಲ್ಲ. ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಮಾಡುವವರು ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕರ ಬದಲು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಏಕಾದಶಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಷಯ ಮಾಸ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾತು
ಇದರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪರೂಪ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಒಂದೇ ಚಾಂದ್ರಮಾಸದೊಳಗೆ ಎರಡು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಬೀಳಬಹುದು; ಆಗ ಆ ಮಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಯ ಮಾಸ ಸುಮಾರು ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ, ಪುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಮಾಘದ ಸುತ್ತ, ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಧಿಕ ಮಾಸಗಳೂ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಳಕೆಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಇಷ್ಟೇ: ದಿನಾಂಕದ ಎದುರು ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಅಮಾಂತದ್ದು, ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತದ ಹೆಸರು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಾಸಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಹಾಗೂ ಹಬ್ಬಗಳ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಎರಡೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನೆಂಟರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎನಿಸಿದರೆ, ತಪ್ಪೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಮೊದಲು ಪಕ್ಷ ಯಾವುದೆಂದು ನೋಡಿ.
