ಮಾಸದ ಎರಡು ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ತಿಥಿಗಳು
ಅಮವಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಉಳಿದ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ತಿಥಿಗಳಂತೆಯೇ ತಿಥಿಗಳು; ಅಳತೆಯೂ ಅದೇ ರೀತಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ಕೋನದಿಂದ. ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಹದಿನೈದನೆಯ ತಿಥಿ; ೧೬೮ ಡಿಗ್ರಿಯಿಂದ ೧೮೦ ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದು, ಚಂದ್ರ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಎದುರಾಗಿ ನಿಂತ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅಮವಾಸ್ಯ ಮೂವತ್ತನೆಯದು; ೩೪೮ ಡಿಗ್ರಿಯಿಂದ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಆ ಎರಡು ಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನೀವು ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಇಡೀ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣತೆಯ ನಿಖರ ಕ್ಷಣ ತಿಥಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ದಿನದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊತ್ತು ಚಂದ್ರ ಪೂರ್ಣಕ್ಕೆ ಕೂದಲೆಳೆಯಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಮರುದಿನ ಸಂಜೆ ಕೂದಲೆಳೆಯಷ್ಟು ದಾಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲೂ ಅದೇ ಕತೆ: ನಿಜವಾದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಗಳಿಗೆ ಆ ತಿಥಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಲ್ಲ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ.
ದಿನ ಮತ್ತು ತಿಥಿ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ
ತಿಥಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಮವಾಸ್ಯ ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ನಮ್ಮ ಮಾಸಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ಅಮವಾಸ್ಯ ಎಂದು ಗುರುತಾದ ದಿನ ಎಂದರೆ, ಯಾವ ದಿನದ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಆ ತಿಥಿಯ ಒಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೋ ಆ ದಿನ. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಾಕು. ಆದರೆ ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಲದು.
ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಕೊಡುವುದು ಅಪರಾಹ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಹಗಲನ್ನು ಐದು ಭಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ. ಅಮವಾಸ್ಯ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ಶುರುವಾಗಿ ಮರುದಿನದ ಅಪರಾಹ್ಣದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ದಿನದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಮುಗಿದುಹೋದರೆ, ಎರಡು ಷರತ್ತುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ: ಒಂದು ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಅಮವಾಸ್ಯ, ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ಅಪರಾಹ್ಣದಲ್ಲಿ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಊರಿನ ಎರಡು ಮನೆಗಳು ಮಹಾಲಯ ತರ್ಪಣವನ್ನು ಒಂದು ದಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ, ಯಾರದೋ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ದಿನದ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಸಮಯ ನೋಡಿ, ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪದ್ಧತಿ ಯಾವುದೆಂದು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಯಾವ ದಿನ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ
ಅಮವಾಸ್ಯ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿನ. ತರ್ಪಣ, ಪಿಂಡ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ ಅಥವಾ ಕಾಗೆಗೆ ಅನ್ನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ವೇಳೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಡುವ ಒಂದು ಎಲೆ. ದೇವಿಯ ಉಗ್ರ ರೂಪಗಳಿಗೂ ಇದು ಮೀಸಲಾದ ದಿನ. ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೆ ಇದು ಸಂಭ್ರಮದ ದಿನವಲ್ಲ, ಸಂಯಮದ ದಿನ.
ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಸ್ವಭಾವವೇ ಬೇರೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆ; ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳ ದತ್ತಾಂಶ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೇ ಕಟ್ಟಿದೆ. ದೀಪಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಸಂಜೆಯಂತೂ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೂ ಸಾಲು ದೀಪ ಉರಿಯುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರೋದಯದವರೆಗೆ ಲಘು ಉಪವಾಸ. ಅರ್ಚನೆಗೆ ಬಳಸುವುದು ಶ್ರೀ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ, ಆಮೇಲೆ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ.
ಕೆಲವಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರು ಏಕೆ
ಪ್ರತಿ ಮಾಸಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅಮವಾಸ್ಯ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆ; ಅಂದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಹನ್ನೆರಡು. ನಮ್ಮ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಎರಡರ ಹನ್ನೆರಡೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ. ಭಾದ್ರಪದದ ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ. ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯೇ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ; ತೆಲುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಚುಕ್ಕಲ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮೌನಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪೊಲಾಲ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಶ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ.
ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನ ಒಳಗಿನ ಒಂದು ಚಂದದ ರಚನೆಯಿಂದ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಚಂದ್ರ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಾನೋ ಆ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹೆಸರೇ ಆ ಮಾಸಕ್ಕೆ. ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಚಿತ್ರಾ, ವೈಶಾಖಕ್ಕೆ ವಿಶಾಖ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಕ್ಕೆ ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಶ್ರಾವಣಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣ, ಆಶ್ವಯುಜಕ್ಕೆ ಅಶ್ವಿನಿ, ಕಾರ್ತಿಕಕ್ಕೆ ಕೃತಿಕಾ, ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೃಗಶಿರಾ, ಪುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಯ, ಮಾಘಕ್ಕೆ ಮಾಘ, ಫಾಲ್ಗುಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಫಾಲ್ಗುಣಿ. ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಮಾಸಗಳ ಹೆಸರು ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡುವ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಷಾಢದ ಗುರು ಪೂರ್ಣಿಮೆ, ಆಶ್ವಯುಜದ ಶರದ್ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸೇರುವ ಮೂರು.
ಎರಡು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ
ಸೋಮವಾರ ಬಂದ ಅಮವಾಸ್ಯ ಸೋಮವತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ನದಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಜನ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಗುರುವಾರ ಬಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರೇ ಇಲ್ಲ. ಹಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ತಿಥಿ ಮತ್ತು ವಾರ ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಓದಿ. ಇನ್ನೊಂದು: ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯಂದೇ, ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದೇ ಆಗಬಲ್ಲದು. ಇದು ಕಾಕತಾಳೀಯವಲ್ಲ, ತಿಥಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ಬರುವ ಸರಳ ರೇಖಾಗಣಿತ. ಗ್ರಹಣದ ದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಗ್ರಹಣದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ವ್ರತಗಳ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
